ابتکارات ایرانیان‌ در‌ پهنه ناوبری، دریانوردی‌ و‌ نجوم

اسطرلاب دوره قاجار- دریانوردی و ناوبری ایرانیان
اسطرلاب مربوط به دوره قاجاریه

دریانوردی و ناوبری ایرانیان موضوع یادداشت آقای جعفر سپهری پژوهشگر و ایرانشناس است.

بسیاری‭ ‬از‭ ‬ابزارهای‭ ‬ناوبری‭ ‬و‭ ‬دریانوردی‭ ‬در‭ ‬دوران‭ ‬باستان‭ ‬توسط‭ ‬ایرانیان‭ ‬اختراع‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬تکامل‭ ‬پیدا‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬

کهن‌ترین‭ ‬سند‭ ‬دریانوردی‭ ‬ایرانیان،‭ ‬مُهری‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬چغا ‬خوزستان‭ ‬به‌دست‭ ‬آمد.

تاریخ‭ ‬تمدن‭ ‬ناحیه‭ ‬چغامیش‭ ‬به‭ ‬شش‌ هزارسال‭ ‬پیش‭ ‬از‭ ‬میلاد‭ ‬می‌رسد.

این‭ ‬مُهر‭ ‬گلین،‭ ‬یک‭ ‬کشتی‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬سرنشینانش‭ ‬نشان‭ ‬می‌دهد. ‬

در‭ ‬این‭ ‬کشتی‭ ‬یک‭ ‬سردار‭ ‬پیروز‭ ‬‬از‭ ‬جنگ،‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬نشسته،‭ ‬و‭ ‬اسیران‭ ‬زانوزده‭ ‬‬دیده‭ ‬می‌شوند‭. ‬

در‭ ‬این‭ ‬مُهر‭ ‬یک‭ ‬گاو‭ ‬نر‭ ‬و‭ ‬یک‭ ‬پرچم‭ ‬هلالی‭ ‬شکل‭ ‬هم‭ ‬دیده‭ ‬می‌شوند. ‬

هم‌چنین‭ ‬نقش‌های‭ ‬برجسته‭ ‬پاسارگاد‭ ‬نمایانگر‭ ‬توانمندی‭ ‬دریایی‭ ‬ایرانیان‭ ‬و‭ ‬فرمانروایی‭ ‬ایشان‭ ‬بر‭ ‬هفت‭ ‬دریاست‭.‬

گذرکرد‭ ‬زان‭ ‬پس‭ ‬به‭ ‬کشتی‭ ‬بر‭ ‬آب

ز‭ ‬کشور‭ ‬به‭ ‬کشور‭ ‬برآمد‭ ‬شتاب

دریانوردی و ناوبری ایرانیان‭ ‬از‭ ‬دیرباز‭ ‬انجام‭ ‬می‌شده‭ ‬و‭ ‬باتوجه‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬سنت‭ ‬دریانوردی،‭ ‬نیاز‭ ‬به‭ ‬کشتی‌سازی‭  ‬و‭ ‬سودجستن‭ ‬از‭ ‬ابزارهای‭ ‬دریانوردی‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬وجود‭ ‬داشته‭ ‬است‭.

‬نخستین‭ ‬کشتی‌هایی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬رودخانه‌های‭ ‬میان‌رودان‭ ‬آمدوشد‭ ‬می‌کردند،‭ ‬به‭ ‬شکل‌های‭ ‬گوناگون‭ ‬ساخته‭ ‬می‌شدند‭ ‬و‭ ‬ابزار‭ ‬حرکت‭ ‬دادن‭ ‬آن‌ها‭ ‬پارو‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬

ناوهای‭ ‬ایرانی‭ ‬در‭ ‬زمان‭ ‬هخامنشیان،‭ ‬بزرگترین‭ ‬کشتی‌های‭ ‬جنگی‭ ‬زمان‭ ‬خود‭ ‬بودند‭ ‬که‭ ‬سه‭ ‬ردیف‭ ‬پارو‭ ‬زن‭ ‬و‭ ‬بادبان‭ ‬داشتند‭. ‬

این‭ ‬ناوها،‭ ‬با‭ ‬سرعت‭ ‬۸۰‭ ‬میل‭ ‬دریایی‭ ‬در‭ ‬روز‭ ‬حرکت‭ ‬می‌کردند‭.‬

هر‭ ‬نبردناو‭ ‬۲۰۰‭ ‬جنگجو‭ ‬داشت‭ ‬که‭ ‬۳۰‭ ‬نفر‭ ‬از‭ ‬آ‌ن‌ها‭ ‬سربازان‭ ‬زبده‭ ‬و‭ ‬تکاور‭ ‬بوده‌اند‭. ‬

دریانوردی و ناوبری ایرانیان‭ ‬در‭ ‬زمان‭ ‬ساسانیان‭ ‬نیز،‭ ‬قدرت‭ ‬مطلق‭ ‬در‭ ‬دریای‭ ‬پارس‭ ‬و‭ ‬اقیانوس‭ ‬هند‭ ‬بوده‭ ‬که‭ ‬زیربنای‭ ‬فرهنگ‭ ‬دریانوردی‭ ‬و‭ ‬دریاپویی‭ ‬مسلمانان‭ ‬را‭ ‬تشکیل‭ ‬داد.

‬تاریخ‭ ‬آسیای‭ ‬جنوب‌شرقی‭ ‬و‭ ‬شرق‭ ‬افریقا‭ ‬و‭ ‬زبان‭ ‬مردم‭  ‬این‭ ‬نواحی‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬گواه‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬اسلام‭ ‬توسط‭ ‬دریانوردان‭ ‬مسلمان‭ ‬ایرانی‭ ‬به‭ ‬آن‌ها‭ ‬معرفی‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬داستان‭ ‬شیرازی‌های‭ ‬افریقا‭ (‬AfricoShrazi‭) ‬گوشه‌ای‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬تاریخ‭ ‬باشکوه‭ ‬است‭.‬….

به‭ ‬دربند‭ ‬آن‭ ‬ناحیت‭ ‬ره‭ ‬نیافت

به‭ ‬قرواط‌ها‭ ‬سوی‭ ‬دریا‭ ‬شتافت

‭ ‬نظامی‭ ‬گنجوی

سکان

اختراع‭ ‬فرمان‭ ‬کشتی‭ ‬‬بدون‭ ‬استثنا،‭ ‬به‭ ‬ایرانیان‭ ‬نسبت‭ ‬داده‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬روایت‌ها‭ ‬و‭ ‬داستان‌های‭ ‬ایرانی‭ ‬چنین‭ ‬آمده‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬سندباد‭ (‬واژه‭ ‬پهلوی‭ ‬به‭ ‬معنی‭ ‬نیروی‭ ‬اندیشه -‭ ‬ناخدا‭ ‬و‭ ‬دریانورد‭ ‬پرآوازه‭ ‬ایرانی‭ ‬اهل‭ ‬بندر‭ ‬سیراف،‭ ‬سکان‭ ‬را‭ ‬اختراع‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬…

قطب‌نما

‬در‭ ‬مورد‭ ‬اختراع‭ ‬قطب‌نما‭ ‬روایت‌های‭ ‬زیادی‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭.

‬تنی‭ ‬چند‭ ‬از‭ ‬دانشمندان‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬چینی‌ها‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬حتی‭ ‬ایتالیایی‌ها‭ ‬نسبت‭ ‬می‌دهند. ‬

قطب‌نمای‭ ‬ایرانی‭ ‬برخلاف‭ ‬قطب‌نمای‭ ‬چینی‭ ‬که‭ ‬۲۴‭ ‬جهت‭ ‬داشت،‭ ‬دارای‭ ‬۳۲‭ ‬جهت‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬

عدد‭ ‬۳۲‭ ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬نشان‌دادن‭ ‬دقت‭ ‬بیشتر‭ ‬قطب‌نمای‭ ‬ایرانی،‭ ‬نمایانگر‭ ‬آشنایی‭ ‬ایرانیان‭ ‬با‭ ‬اعداد‭ ‬در‭ ‬مبنای‭ ‬۲‭ ‬و‭ ‬دانش‭ ‬ریاضی‭ ‬پیشرفته‭ ‬آنان‭ ‬است…

بادنما

بادنمای‭ ‬ایرانی‭ ‬هم‭ ‬دارای‭ ‬خانه‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬

هرخانه‭ ‬به‭ ‬نام‭ ‬برخاستن‭ ‬و‭ ‬فروشدن‭ ‬پانزده‭ ‬ستاره‭ ‬ثابت‭ ‬با‭ ‬افزودن‭ ‬شمال‭ ‬و‭ ‬جنوب‭ ‬بوده‭ ‬است‭..

لنگر، راهنامه‌ها (‬رهنامگ)، استرلاب (‬اسطرلاب)، دوربین، ژرفنایاب‭ – ‬عمق‌‬یاب (سوند)، ژرفاسنج، ارتفاع‌سنج‭

مسافت‌یاب، ابزارهای‭ ‬اندازه‌گیری، شاخص‭ ‬خورشیدی‭،

ابزار‭ ‬نمایش‭ ‬و‭ ‬پردازش‭ ‬حرکت‭ سیارات و استفاده از آتش در صنایع نظامی از دیگر اکتشافاتی است که به ایرانیان باستان نسبت می‌دهند و در این مقاله پژوهشی به آن اشاره شده است.

متن کامل گزارش دریانوردی و ناوبری ایرانیان را در هفتاد و ششمین شماره از ماهنامه سفر بخوانید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.