ضرورت افزایش سهم مسئولیت اجتماعی بنگاه‌های گردشگری در ایران

  • تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۹/۰۳
  • نظرات : بدون دیدگاه
Homayoun Zarghani

همایون ذرقانی، روزنامه‌نگار و پژوهشگر

با مهار نسبی کرونا، امید‭ ‬به‭ ‬شروع‭ ‬دوباره‭ ‬زندگی‭ ‬و‭ ‬کار‭ ‬به‭ ‬تدریج‭ ‬جوانه‭ ‬می‌زند. ‬از‭ ‬باز‭ ‬شدن‭ ‬مرزها‭ ‬و‭ ‬امکان‭ ‬دوباره‭ ‬سفرها‭ ‬می‌گویند،‭ ‬برای‭ ‬جبران‭ ‬زیان‌های‭ ‬انباشته‭ ‬ایده‌پردازی‌ها‭ ‬دارند‭  ‬و‭ ‬آن‭ ‬حجم‭ ‬کارهای‭ ‬معطل‭ ‬مانده‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬پساکرونا‭ ‬قرار‭ ‬است‭ ‬سامان‭ ‬دهند‭.‬

بیم‭ ‬مردم‭ ‬اما‭ ‬واقع‌بینانه‌تر‭ ‬است. ‬ویروس‭ ‬باوجود‭ ‬شتاب‭ ‬در‭ ‬واکسیناسیون‭ ‬هم‌چنان‭  ‬قربانی‭ ‬می‌گیرد‭ ‬و‭ ‬جامعه‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬پدیده‭ ‬شوم‭ ‬خیالی‭ ‬آسوده‭ ‬ندارد. ‬خانواده‌ها‭ ‬همچنان‭ ‬عزیزانشان‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬دست‭ ‬می‌دهند‭. ‬نان‌آوری،‭ ‬همسر‭ ‬و‭ ‬فرزندی،‭ ‬پدر‭ ‬و‭ ‬مادری‭ ‬بدون‭ ‬این‌که‭ ‬فرصتی‭ ‬برای‭ ‬وداع‭ ‬آبرومند‭ ‬مهیا‭ ‬باشد‭. ‬یک‭ ‬به‭ ‬یک‭ ‬می‌روند‭ ‬و‭ ‬جایشان‭ ‬دیواری‭ ‬از‭ ‬اندوه‭ ‬بر‭ ‬دل‭ ‬می‌ماند‭. ‬کرونا‭ ‬تنها‭ ‬جان‌‭ ‬عزیزان‌مان‭ ‬را‭ ‬نمی‌ستاند‭. ‬بدیهی‌ترین‭ ‬باورها‭ ‬و‭ ‬مسئولیت‌هایمان‭ ‬را‭ ‬هم‭ ‬به‭ ‬سخره‭ ‬می‌گیرد‭. ‬سبک‭ ‬زندگی‌مان‭ ‬را‭ ‬هم‭ ‬تلنگری‭ ‬می‌زند‭ ‬مثال‌زدنی‭ ‬تا‭ ‬انگشت‌نمای‌‭ ‬نسل‌های‭ ‬بعدی‭ ‬شویم‭. ‬گیریم‭ ‬بر‭ ‬کرونا‭ ‬پیروز‭ ‬شویم،‭ ‬این‭ ‬دل‭ ‬ریش‭ ‬شده‭ ‬با‭ ‬این‭ ‬حجم‭ ‬مطالبات‭ ‬انباشته‭ ‬و‭ ‬نیازهای‭ ‬سرکوب‌‭ ‬شده‭ ‬چطور‭ ‬التیام‭ ‬می‌یابد؟

جنگ‭ ‬جهانی‭ ‬دوم‭ ‬که‭ ‬تمام‭ ‬شد،‭ ‬تا‭ ‬مدت‌ها‭ ‬اثرات‭ ‬پردامنه‭ ‬آن‭ ‬بر‭ ‬مردمان‭ ‬روان‌پریش‭ ‬مورد‭ ‬توجه‭ ‬اهل‭ ‬نظر‭ ‬بود‭.‬‭ ‬اریک‭ ‬فروم‭ ‬جامعه‌شناس‭ ‬و‭ ‬روان‌کاو‭ ‬آلمانی‭ ‬در‭ ‬کتاب‭ ‬ترس‭ ‬از‭ ‬آزادی‭ ‬در‭ ‬همان‭ ‬ابتدای‭ ‬دهه‭ ‬۴۰‭ ‬میلادی‭ ‬به‭ ‬ریشه‌های‭ ‬تمامیت‌خواهی‭ ‬در‭ ‬روان‌شناسی‭ ‬انسانی‭ ‬درگیر‭ ‬جنگ‭ ‬پی‭ ‬برده‭ ‬بود‭. ‬جنگ‭ ‬برای‭ ‬عده‌ای‭ ‬وحشت‭ ‬تمام‭ ‬عیار‭ ‬نبود،‭ ‬سوداگرانی‭ ‬که‭ ‬سراسیمگی‭ ‬عمومی‭  ‬را‭ ‬نردبانی‭ ‬برای‭ ‬حداکثرسازی‭ ‬سود‭ ‬می‌دانستند‭.  ‬بعدها‭ ‬نئولیبرالیزم‭ ‬چنین‭ ‬دکترینی‭ ‬را‭ ‬عمق‭ ‬بخشید‭. ‬در‭ ‬برابر‭ ‬آنان،‭ ‬“حسی‭ ‬از‭ ‬معنا”‭ ‬و‭ ‬“امید‭ ‬به‭ ‬جهانی‭ ‬سرشار‭ ‬از‭ ‬ارزش‌های‭ ‬انسانی”‭ ‬در‭ ‬مردم‭ ‬ریشه‭ ‬گرفته‭ ‬بود‭. ‬در‭ ‬ادبیات،‭ ‬هنر‭ ‬و‭ ‬کارزارهای‭ ‬اجتماعی‭ ‬این‭ ‬آگاهی‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬نسل‭ ‬جوان‭ ‬گسترش‭ ‬می‌داد‭. ‬گویی‭ ‬خرد‭ ‬جمعی‭ ‬با‭ ‬تمامیت‌خواهی‭ ‬همواره‭ ‬در‭ ‬کشاکش‭ ‬دایمی‭ ‬است‭.‬

بحران‭ ‬همه‌گیری‭ ‬کرونا‭ ‬و‭ ‬تبعات‭ ‬بعدی‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬با‭ ‬آن‌چه‭ ‬که‭ ‬جنگ‭ ‬جهانی‭ ‬دوم‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬بشر‭ ‬آورد‭ ‬هم‌تراز‭ ‬دانست‭. ‬جامعه‭ ‬ایرانی‭ ‬هرچند‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬زمان‭ ‬بی‌طرف‭ ‬بود‭ ‬اما‭ ‬در‭ ‬میانه‭ ‬همه‌گیری‭ ‬در‭ ‬چند‭ ‬جبهه‭ ‬جنگیده‭ ‬است‭. ‬تورم‭ ‬افسارگسیخته‭ ‬و‭ ‬تحریم‌های‭ ‬اقتصادی‭ ‬از‭ ‬یک‭ ‬سو،‭ ‬بیماری‭ ‬کرونا‭ ‬و‭ ‬مدیریت‭ ‬پرضرر‭ ‬و‭ ‬غیر‭ ‬پاسخگو‭ ‬هرکدام‭ ‬به‭ ‬سهم‭ ‬خود‭ ‬درد‭ ‬مشترک‭ ‬را‭ ‬عمیق‌تر‭ ‬کردند‭.‬

اگر‭ ‬تا‭ ‬نیم‭ ‬قرن‭ ‬پیش‭ ‬سرمایه‌داری‭ ‬از‭ ‬جنگ‌ها‭ ‬سود‭ ‬می‌بُرد‭ ‬حالا‭ ‬خلف‭ ‬آن،‭ ‬نئولیبرالیزم‭ ‬و‭ ‬عوامل‭ ‬بومی‌شان‭ ‬در‭ ‬کشورها،‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬عریانی‭ ‬عمل‭ ‬نمی‌کنند‭. ‬حتی‭ ‬کشورها‭ ‬را‭ ‬هم‭ ‬به‭ ‬جنگ‭ ‬تهدید‭ ‬نمی‌کنند‭. ‬شناخت‭ ‬از‭ ‬عملکرد‭ ‬چند‭ ‬لایه‭ ‬آنان‭ ‬درکی‭ ‬تازه‭ ‬از‭ ‬مناسبات‭ ‬جهانی‭ ‬می‌خواهد‭ ‬که‭ ‬اتفاقا‭ ‬در‭ ‬کشورهای‭ ‬به‭ ‬ظاهر‭ ‬دوست‭ ‬و‭ ‬هم‌پیمان،‭ ‬این‭ ‬دودوزه‌بازی‌ها‭  ‬قابل‭ ‬ردیابی‭ ‬است‭. ‬مثال‭ ‬واضح‭ ‬همین‭ ‬تجارت‭ ‬واکسیناسیون‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬عادت‌سازی‭ ‬و‭ ‬ایجاد‭ ‬نیاز،‭ ‬بازی‌های‭ ‬شیوه‌نامه‌ای‭ ‬و‭ ‬ایجاد‭ ‬ترس‭ ‬و‭ ‬سراسیمگی‭ ‬عمومی،‭  ‬منابع‭ ‬مالی‭ ‬تازه‌ای‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬جبران‭ ‬مافات‭  ‬خلق‭ ‬می‌کند‭.  ‬نکته‭ ‬این‌جاست‭ ‬که‭ ‬زنجیره‭ ‬تامین‭ ‬درآمد‭ ‬این‭ ‬سوداگران‭ ‬با‭ ‬سفر‭ ‬و‭ ‬گردشگری‭ ‬هم‭ ‬پیوندی‭ ‬محکم‭ ‬و‭ ‬پایدار‭ ‬پیدا‭ ‬می‌کند‭.  ‬قابل‭ ‬پیش‌بینی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬برنامه‌ریزی‭ ‬برای‭ ‬سفرهای‭ ‬برون‌مرزی‭ ‬برای‭ ‬قشر‭ ‬بزرگی‭ ‬از‭ ‬جامعه‭ ‬ایرانی‭ ‬تا‭ ‬مدت‌ها‭ ‬دست‌نایافتنی‭ ‬شود‭. ‬اتحادیه‭ ‬اروپا‭ ‬واکسن‌های‭ ‬روسی‭ ‬و‭ ‬چینی‭ ‬را‭ ‬نمی‌پذیرد،‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬سو‭ ‬دولت‭ ‬ایران‭ ‬هم‭ ‬واکسن‌های‭ ‬مورد‭ ‬تایید‭ ‬اتحادیه‭ ‬اروپا‭ ‬را‭ ‬قطره‌چکانی‭ ‬در‭ ‬داخل‭ ‬توزیع‭ ‬می‌کند‭ ‬تا‭ ‬سفرهای‭ ‬تجاری‭ ‬و‭ ‬گردشگری‭ ‬در‭ ‬آینده‭ ‬آن‭ ‬طور‭ ‬که‭ ‬دولت‌ها‭ ‬و‭ ‬حکمرانی‌ها‭ ‬می‌خواهند‭ ‬شکل‭ ‬بگیرد‭.‬

‭*** ‬

هم‌زمان‭ ‬با‭ ‬آرایش‭ ‬جدید‭ ‬دولت، مقامات‭ ‬تازه‭ ‬وزارت‭ ‬گردشگری‭ ‬و‭ ‬بخش‭ ‬خصوصی‭ ‬که‭ ‬دست‭ ‬در‭ ‬دست‭ ‬هم‭  ‬از‭ ‬در‭ ‬تعامل‭ ‬و‭ ‬تفاهم‭ ‬حداکثری‭ ‬با‭ ‬یکدیگر‭ ‬وارد‭ ‬شده‌اند،‭ ‬می‌دانند‭ ‬که‭ ‬محدودیت‌ها،‭ ‬فرصت‌هایی‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬توسعه‭ ‬سفرهای‭ ‬داخلی‭ ‬هم‭ ‬ایجاد‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬بهتر‭ ‬است‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬واقعیت‭ ‬هم‭ ‬توجه‭ ‬کنند‭ ‬مردم‭ ‬ایران‭ ‬شایسته‭ ‬سفرهای‭ ‬خوب‭ ‬و‭ ‬آبرومند‭ ‬هستند‭ ‬و‭ ‬جبران‭ ‬زیان‌های‭ ‬انباشته‭ ‬مادی‭ ‬دولت‭ ‬و‭ ‬بخش‭ ‬خصوصی‭ ‬با‭ ‬جامعه‌ای‭ ‬افسرده‭ ‬و‭ ‬کم‭ ‬بنیه‭ ‬شدنی‭ ‬نیست‭. ‬به‭ ‬مسئولیت‭ ‬اجتماعی‭ ‬بنگاه‌های‭ ‬بزرگ‭ ‬اقتصادی‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬راس‭ ‬آن‭ ‬دولت‭ ‬برای‭ ‬توانمندسازی‭ ‬جامعه‭ ‬هم‭ ‬معمولا‭ ‬توجهی‭ ‬نمی‌شود‭.  ‬نهاد‭ ‬متولی‭ ‬گردشگری‭ ‬در‭ ‬دو‭ ‬جبهه‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬نقش‭ ‬مسئولانه‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬ایفا‭ ‬کند‭. ‬فرهنگ‌سازی‭ ‬عمومی‭ ‬با‭ ‬بهره‭ ‬گیری‭ ‬از‭ ‬ظرفیت‌های‭ ‬رسانه‌های‭ ‬تخصصی‭ ‬گام‭ ‬نخست‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬دیگری‭ ‬ترغیب‭ ‬نهادها‭ ‬و‭ ‬گروه‌های‭ ‬متعددی‭ ‬که‭ ‬سال‌هاست‭ ‬منابع‭ ‬مالی‭ ‬گسترده‌ای‭ ‬انباشته‭ ‬دارند،‭ ‬از‭ ‬بودجه‭ ‬عمومی‭ ‬تغذیه‭ ‬می‌کنند‭ ‬اما‭ ‬در‭ ‬خلق‭ ‬ارزش‭ ‬در‭ ‬جامعه‭ ‬دستاورد‭ ‬شاخصی‭ ‬نداشته‌اند‭. ‬وزارت‭ ‬گردشگری‭ ‬می‌تواند‭ ‬با‭ ‬ایجاد‭ ‬صندوق‭ ‬گردشگری‭ ‬و‭ ‬هیات‭ ‬‌امنایی‭ ‬متشکل‭ ‬از‭ ‬همه‭ ‬ذینفعان‭ ‬گردشگری،‭ ‬منابع‭ ‬مالی‭ ‬جدید‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬مدیریتی‭ ‬سالم‭ ‬و‭ ‬شفاف‭ ‬برای‭ ‬توسعه‭ ‬هدفمند‭ ‬صنعت‭ ‬بازار‭ ‬سفر‭ ‬هدایت‭ ‬کند‭. ‬