حامی‌پروری به تضاد طبقاتی دامن زد

همان‭ ‬سیاست‭ ‬هایی‭ ‬که‭ ‬تاکنون‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬را‭ ‬اداره‭ ‬کرده‌اند‭ ‬بالاخره‭ ‬این‌روزها‭ ‬موجبات‭ ‬بحران‭ ‬را‭ ‬فراهم‭ ‬آورده‭ ‬و‭ ‬نتایج‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬تورم،‭ ‬افزایش‭ ‬نرخ‭ ‬ارز‭ ‬و‭ ‬کاهش‭ ‬ارزش‭ ‬پول‭ ‬ملی‭ ‬نمودی‭ ‬آشکار‭ ‬داشته‭ ‬است‭. ‬چه‌دلایلی‭ ‬وجود‭ ‬داشت‭ ‬تا‭ ‬این‭ ‬آثار‭ ‬مخرب‭ ‬وضعیت‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬دچار‭ ‬مشکل‭ ‬کند؟‭ ‬‬دکتر‭ ‬فریبررز‭ ‬رییس‌دانا‭ ‬اقتصاددان‭ ‬مستقل‭ ‬و پژوهش‌گر در گفت‌وگو با سردبیر ماهنامه سفر‭ ‬تاکید‭ ‬دارد‭ ‬تا‭ ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬سیاست‭ ‬انتخاب‭ ‬مدیریت‌ها‭ ‬بر‭ ‬مبنای‭ ‬حامی‌پروری‭ ‬و‭ ‬حمایت‭ ‬از‭ ‬منافع‭ ‬گروهی‭ ‬خاص‭ ‬تدوین‭ ‬شود،‭ ‬نمی‌توان‭ ‬به‭ ‬اصلاح‭ ‬ساختاری‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬امیدوار‭ ‬بود‭.  ‬

موضوعات‭ ‬نوسانات‭ ‬نامتعارف‭ ‬نرخ‭ ‬ارز،‭ ‬تورم‭ ‬و‭ ‬کاهش‭ ‬ارزش‭ ‬پول‭ ‬ملی،‭ ‬دغدغه‭ ‬امروز‭ ‬مردم‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬روابط‭ ‬بین‌الملل‭ ‬نیز‭ ‬تنش‌هایی‭ ‬بین‭ ‬آمریکا‭ ‬و‭ ‬ایران‭ ‬و‭ ‬ابهام‭ ‬در‭ ‬تجارت‭ ‬با‭ ‬اروپا،‭ ‬به‭ ‬سبب‭ ‬خروج‭ ‬آمریکا‭ ‬از‭ ‬برجام،‭ ‬متغیرهایی‭ ‬هستند‭ ‬که‭ ‬می‌توانند‭ ‬بر‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬تاثیر‭ ‬بگذارند‭. ‬چه‭ ‬تحلیلی‭ ‬از‭ ‬وضعیت‭ ‬کنونی‭ ‬ارایه‭ ‬می‌دهید؟‭   ‬

از‭ ‬زمان‭ ‬شروع‭ ‬تحریم‏ها‭ ‬و‭ ‬تهدید‭ ‬به‭ ‬محروم‭ ‬کردن‭ ‬ایران‭ ‬از‭ ‬درآمدهای‭ ‬نفتی،‭ ‬سرمایه‏گذاران‭  ‬و‭ ‬کارگزاران‭ ‬اصلی‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران،‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬انتظارات‭ ‬تورمی‭ ‬و‭ ‬هراس،‭ ‬خیلی‭ ‬زود‭ ‬به‭ ‬سراغ‭ ‬خرید‭ ‬ارز‭ ‬رفتند‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬مشخص،‭ ‬همین‌ها‭ ‬بودند‭ ‬که‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬را‭ ‬ضعیف‭ ‬و‭ ‬دست‭ ‬آخر‭ ‬تخریب‭ ‬کردند‭. ‬دولت‭ ‬نیز‭ ‬کاری‭ ‬برای‭ ‬رفع‭ ‬این‭ ‬مشکل‭ ‬انجام‭ ‬نداد‭. ‬گران‭ ‬شدن‭ ‬ارز‭ ‬تا‭ ‬حدی‭ ‬هم‭ ‬به‭ ‬سود‭ ‬دولت‭ ‬است‭. ‬درست‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬گرانی،‏‭ ‬هزینه‏‌های‭ ‬دولت‭ ‬را‭ ‬بالا‭ ‬می‏برد‭ ‬ولی‭ ‬نه‭ ‬به‭ ‬اندازه‭ ‬درآمدهای‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬گران‌فروشی‭ ‬ارز‭. ‬دولت‭ ‬کنونی،‭ ‬دولتی‭ ‬است‭ ‬سودمحور‭ ‬و‭ ‬سودبر‭! ‬در‭ ‬اصل‭ ‬این‭ ‬دولت،‭ ‬همانند‭ ‬بخش‭ ‬خصوصی‭ ‬کار‭ ‬می‏‌‌کند‭ ‬مهارگر‭ ‬و‭ ‬هدایت‌گر،‭ ‬رودرروی‭ ‬آن‭ ‬نیست‭ ‬بلکه‭ ‬در‭ ‬واقع‭ ‬رقیب‭ ‬آن‭ ‬است‭. ‬

مذاکراتی‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬ترامپ‭ ‬با‭ ‬درج‭ ‬برخی‭ ‬حرف‌ها‭ ‬در‭ ‬تویتر‭ ‬خود‭ ‬این‭ ‬پیام‭ ‬را‭ ‬می‌دهد‭ ‬که‭ ‬رفتار‭ ‬ایران‭ ‬تغییر‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬بنابراین‭ ‬راه‭ ‬برای‭ ‬عادی‌سازی‭ ‬روابط‭ ‬تجاری‭ ‬باز‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬البته‭ ‬دولت‭ ‬با‭ ‬اروپا‭ ‬بیشتر‭ ‬در‭ ‬ارتباط‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭ ‬هرچند‭ ‬فرانسوی‌ها‭ ‬بارها‭ ‬با‭ ‬ایران‭ ‬خلف‭ ‬وعده‭ ‬کرده‌اند‭ ‬و‭ ‬رفتارشان‭ ‬با‭ ‬ایران‭ ‬خفت‌بار‭ ‬بوده‭ ‬است‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬پارس‭ ‬جنوبی‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬خودروسازی‭ ‬و‭ ‬خرید‭ ‬هواپیما‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬را‭ ‬کرده‌اند‭ ‬و‭ ‬وزیر‭ ‬راه‌و‭ ‬شهرسازی‭ ‬هم‭ ‬با‭ ‬خضوع‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬فرانسوی‌ها‭ ‬کوتاه‭ ‬آمده‭ ‬است‭!‬

دولت‭ ‬به‌هرحال‭ ‬روش‌هایی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬کار‭ ‬می‌بندد‭ ‬تا‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬مقطعی‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬روزمره‭ ‬قادر‭ ‬به‭ ‬مدیریت‭ ‬اقتصاد‭ ‬باشد‭. ‬اما‭ ‬به‌طور‭ ‬کلی‭ ‬مشکل‭ ‬اصلی‭ ‬اقتصاد‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬این‭ ‬روش‌ها‭ ‬نمی‌تواند‭ ‬حل‭ ‬کند‭. ‬مشکل‭ ‬اصلی‭ ‬اقتصادی‭ ‬ایران،‭ ‬بال‭ ‬گرفتن‭ ‬تضاد‭ ‬طبقاتی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬طی‭ ‬آن‭ ‬لایه‌های‭ ‬پایینی‭ ‬جامعه‭ ‬از‭ ‬رفاه‭ ‬و‭ ‬رشد‭ ‬محروم‭ ‬مانده‌اند،‭ ‬گرانی‌ها،‭ ‬فساد،‭ ‬سلطه‌گری‭ ‬طبقه‭ ‬کارگر‭ ‬و‭ ‬لایه‌های‭ ‬پایینی‭ ‬جامعه‭ ‬و‭ ‬بیکاری‭ ‬آزارشان‭ ‬می‌دهد‭. ‬به‭ ‬جای‭ ‬فعالیت‭ ‬تولیدی،‭ ‬فعالیت‭ ‬مالی‭ ‬و‭ ‬سوداگری‭ ‬و‭ ‬ارزی‭ ‬و‭ ‬تجارت‭ ‬مستغلات‭ ‬رشد‭ ‬می‌کند‭ ‬و‭ ‬تورم‌زا‭ ‬می‌شود‭. ‬این‭ ‬که‭ ‬تورم‭ ‬به‭ ‬جای‭ ‬خود‭ ‬برگردد‭ ‬ناممکن‭ ‬است‭.  ‬

اقتصاد‭ ‬یک‭ ‬علم‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬جایی‭ ‬ممکن‭ ‬است‭ ‬گرایش‌هایی‭ ‬میان‭ ‬اقتصاددانان‭ ‬وجود‭ ‬داشته‭ ‬باشد‭. ‬اما‭ ‬آن‭ ‬چه‭ ‬که‭ ‬استنباط‭ ‬می‌شود‭ ‬مبانی‭ ‬علمی‭ ‬اقتصاد‭ ‬در‭ ‬سیاست‌گذاری‌ها‭ ‬چندان‭ ‬مورد‭ ‬توجه‭ ‬قرار‭ ‬نگرفته‭ ‬که‭ ‬این‌چنین‭ ‬اقتصاد‭ ‬ما‭ ‬دچار‭ ‬تلاطم‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬به‭ ‬نظر‭ ‬شما‭ ‬چه‭ ‬دلایلی‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬اقتصاددانان‭ ‬ایران‭ ‬از‭ ‬چرخه‭ ‬تصمیم‏گیری‏های‭ ‬اقتصادی‭ ‬علمی‭ ‬و‭ ‬صحیح‭ ‬دور‭ ‬مانده‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬تعبیری‭ ‬در‭ ‬بهبود‭ ‬شرایط‭ ‬مداخله‭ ‬ندارند؟

علم‭ ‬اقتصاد‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬معنا‭ ‬که‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬نتایح‭ ‬قاطعی‭ ‬بدهد‭ ‬و‭ ‬مانند‭ ‬علوم‭ ‬طبیعی‭ ‬باشد،‭ ‬علم‭ ‬نیست‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬آن‭ ‬اقتصاددانانی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬محور‭ ‬کار‭ ‬می‌کنند‭ ‬عالم‭ ‬نیستند‭. ‬به‭ ‬گمان‭ ‬من‭ ‬هر‭ ‬دوی‭ ‬این‭ ‬عوامل‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭. ‬یعنی‭ ‬هم‭ ‬اقتصاد‭ ‬چونان‭ ‬شاخه‌ای‭ ‬از‭ ‬علم‭ ‬اجتماع،‭ ‬علم‭ ‬طبیعی‭ ‬نیست‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬اقتصاددانان‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬معنا‭ ‬«عالم»‭ ‬نیستند‭. ‬اقتصاد‭ ‬به‭ ‬مثابه‭ ‬علم‭ ‬فیزیک‭ ‬نیست‭. ‬علوم‭ ‬اجتماعی‭ ‬با‭ ‬تقریب‭ ‬همراه‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬شما‭ ‬داده‌ای‭ ‬را‭ ‬تعریف‭ ‬کنید‭ ‬و‭ ‬قاطعانه‭ ‬ستانده‌ای‭ ‬را‭ ‬انتظار‭ ‬داشته‭ ‬باشید‭ ‬اتفاق‭ ‬نمی‌افتد‭. ‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬و‭ ‬جامعه‭ ‬وقایع‭ ‬در‭ ‬کلیت‭ ‬آن‭ ‬مطرح‭ ‬می‌شود‭. ‬اگر‭ ‬من‭ ‬بخواهم‭ ‬قیمت‭ ‬میوه‭ ‬را‭ ‬کنترل‭ ‬کنم‭ ‬و‭ ‬فقط‭ ‬روی‭ ‬قیمت‭ ‬تعیین‭ ‬شده‭ ‬بایستم‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬تصور‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬همه‭ ‬قیمت‌ها‭ ‬فراگیر‭ ‬کنم،‭ ‬موفق‭ ‬نمی‌شوم‭ ‬زیرا‭ ‬متغیرهای‭ ‬دیگری‭ ‬چون‭ ‬حمل‌و‌نقل،‭ ‬انبارداری،‭ ‬صادرات،‭ ‬واردات،‭ ‬درآمد‭ ‬مردم،‭ ‬شرایط‭ ‬اجتماعی،‭ ‬شرایط‭ ‬اقلیمی‭ ‬و‭ ‬ده‌ها‭ ‬عامل‭ ‬دیگر‭ ‬در‭ ‬قیمت‌گذاری‭ ‬تاثیر‭ ‬دارند‭ ‬که‭ ‬قابل‭ ‬مهار‭ ‬نیستند‭ ‬اما‭ ‬به‭ ‬هر‭ ‬روی‭ ‬اقتصاد‭ ‬علم‭ ‬خودش‭ ‬را‭ ‬دارد‭.‬

اما‭ ‬می‌توان‭ ‬از‭ ‬وضعیت‭ ‬کنونی‭ ‬چنین‭ ‬استنباط‭ ‬کرد‭ ‬اقتصاددانانی‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬حاکمیت‭ ‬کار‭ ‬می‌کنند‭ ‬به‭ ‬قدر‭ ‬کافی‭ ‬عالم‭ ‬نیستند‭. ‬وقایع‭ ‬اقتصادی‭ ‬تحت‭ ‬تاثیر‭ ‬ستیزهای‭ ‬طبقاتی‭ ‬قرار‭ ‬می‌گیرد‭. ‬نیروهای‭ ‬اجتماعی‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬هم‭ ‬قرار‭ ‬می‌گیرند‭. ‬دولت‌ها‭ ‬از‭ ‬اقتصاددانانی‭ ‬استفاده‭ ‬می‌کنند‭ ‬تا‭ ‬هدف‌هایی‭ ‬را‭ ‬جلو‭ ‬ببرند‭ ‬که‭ ‬آن‭ ‬هدف‌ها‭ ‬در‭ ‬سود‭ ‬و‭ ‬منافع‭ ‬طبقاتی‭ ‬خلاصه‭ ‬می‌شوند‭ ‬و‭ ‬مایه‭ ‬اصلی‭ ‬به‭ ‬قدرت‭ ‬رسیدن‭ ‬آن‭ ‬دولت‌هاست‭. ‬دولت‌ها‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬کلی‭ ‬بر‭ ‬بنیاد‭ ‬منافع‭ ‬اقتصادی‭ ‬و‭ ‬اجتماعی‭ ‬خاصی‭ ‬به‭ ‬فعالیت‭ ‬می‌پردازند؛‭ ‬البته‭ ‬امکان‭ ‬بی‌طرف‭ ‬ماندن‭ ‬دولت‌ها‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬برای‭ ‬همیشه‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬در‭ ‬همه‭ ‬صحنه‌ها‭. ‬دولت‭ ‬حسن‭ ‬روحانی‭ ‬طرفدار‭ ‬سرمایه‌داری‭ ‬مالی‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬بارها‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬اثبات‭ ‬رسانده‭ ‬است‭. ‬جهانگیری‭ ‬با‭ ‬تمام‭ ‬وجود‭ ‬از‭ ‬نظام‭ ‬بانکی‭ ‬و‭ ‬سرمایه‌داری‭ ‬مالی‭ ‬حمایت‭ ‬می‌کند‭. ‬دولت‭ ‬احمدی‌نژاد‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬ماهیت‭ ‬خود‭ ‬چنین‭ ‬بود‭ ‬یعنی‭ ‬گرایشی‭ ‬به‭ ‬جناحی‭ ‬در‭ ‬سرمایه‭ ‬داشت‭. ‬دولت‭ ‬روحانی‭ ‬و‭ ‬دولت‭ ‬احمدی‌نژاد،‭ ‬هردو‭ ‬چندین‭ ‬بار‭ ‬بسته‭ ‬پیشنهادی‭ ‬دادند‭ ‬که‭ ‬حاصل‭ ‬آن‭ ‬نه‭ ‬رشد‭ ‬ماندگار‭ ‬بلکه‭ ‬این‭ ‬نظام‭ ‬بانکی‭ ‬«کاسپین»‭ ‬و‭ ‬«ثامن‌الحج»‭ ‬بودند‭. ‬

این‭ ‬نیروهای‭ ‬مردمی‭ ‬هستند‭ ‬که‭ ‬دولت‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬سمت‭ ‬بی‌طرفی‭ ‬می‌کشانند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬اروپای‭ ‬شمالی‭ ‬این‭ ‬چنین‭ ‬است‭. ‬نه‭ ‬در‭ ‬این‌جا‭ ‬که‭ ‬نه‭ ‬تشکل‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬قدرت‭ ‬دارند‭. ‬این‭ ‬دولت،‭ ‬دولت‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬سرمایه‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬همان‭ ‬طور‭ ‬که‭ ‬دولت‭ ‬احمدی‌نژاد‭ ‬دولت‭ ‬بخش‭ ‬دیگری‭ ‬از‭ ‬سرمایه‭ ‬بود‭. ‬برخلاف‭ ‬آن‌چه‭ ‬می‌گفتند،‭ ‬دولت‭ ‬احمدی‌نژاد‭ ‬راست‭ ‬افراطی‭ ‬بوده‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬صندوق‭ ‬بین‌المللی‭ ‬پول‭ ‬کارهای‭ ‬احمدی‌نژاد‭ ‬را‭ ‬تایید‭ ‬می‌کرد‭ ‬که‭ ‬همانا‭ ‬گرایش‭ ‬به‭ ‬راست‭ ‬بود‭. ‬آن‭ ‬دولت‭ ‬توانست‭ ‬اتحادیه‌ها‭ ‬را‭ ‬تعطیل‭ ‬کند،‭ ‬واردات‭ ‬باز‭ ‬و‭ ‬بی‌مهار‭ ‬انجام‭ ‬دهد‭ ‬و‭ ‬خصوصی‌ها‭ ‬و‭ ‬خصولتی‌ها‭ ‬رشد‭ ‬کنند‭. ‬بنابراین‭ ‬اقتصاد‭ ‬به‭ ‬مثابه‭ ‬علم‭ ‬با‭ ‬اقتصاد‭ ‬سیاسی‭ ‬تفاوت‭ ‬دارد‭. ‬اقتصاد‭ ‬سیاسی‭ ‬پرده‭ ‬از‭ ‬راز‭ ‬نیروها‭ ‬و‭ ‬کارکردهایی‭ ‬برمی‌دارد‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬درون‭ ‬جامعه‭ ‬شکل‭ ‬می‌گیرد‭. ‬بنا‭ ‬به‭ ‬اقتصاد‭ ‬سیاسی،‭ ‬علم‭ ‬سیاست‭ ‬جدا‭ ‬از‭ ‬علم‭ ‬اقتصاد‭ ‬نیست‭. ‬بلکه‭ ‬سیاست‭ ‬دنباله‭ ‬اقتصاد‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬حالی‭ ‬که‭ ‬آن‭ ‬دسته‭ ‬که‭ ‬اقتصاد‭ ‬را‭ ‬علم‭ ‬می‌دانند‭ ‬جدا‭ ‬از‭ ‬سیاست‭ ‬می‌پندارند‭ ‬و‭ ‬می‌گویند‭ ‬که‭ ‬سیاسی‌ها‭ ‬نباید‭ ‬در‭ ‬علم‭ ‬اقتصاد‭ ‬دخالت‭ ‬کنند‭. ‬در‭ ‬حالی‭ ‬که‭ ‬هیچ‭ ‬سیاستی‭ ‬نداریم‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬انگیزه‌های‭ ‬اقتصادی‭ ‬دور‭ ‬باشد‭. ‬سیاست‌های‭ ‬حسن‭ ‬روحانی‭ ‬دقیقا‭ ‬در‭ ‬ارتباط‭ ‬یا‭ ‬خدمت‭ ‬با‭ ‬آن‭ ‬هدف‌هایی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬آن‭ ‬جناح‭ ‬قدرت‭ ‬که‭ ‬مبتنی‭ ‬بر‭ ‬حاکمیت‭ ‬است‭ ‬دنبال‭ ‬می‌کند‭.‬

چرا‭ ‬از‭ ‬اقتصاددانان‭ ‬دیگری‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬جامعه‭ ‬استفاده‭ ‬نمی‌کند؟‭ ‬اقتصاد‭ ‬اگر‭ ‬نتواند‭ ‬منافع‭ ‬توده‌های‭ ‬مردم‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬مدت‭ ‬طولانی‭ ‬تامین‭ ‬کند،‭ ‬برای‭ ‬لای‭ ‬جرز‭ ‬خوب‭ ‬است‭! ‬چرا‭ ‬پیش‌فرض‭ ‬وزیر‭ ‬راه‭ ‬و‭ ‬شهرسازی‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬تمام‭ ‬اقتصاد‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬حیطه‭ ‬کار‭ ‬خود‭ ‬دو‭ ‬دستی‭ ‬به‭ ‬سرمایه‌گذاری‌هایی‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬فرانسوی‌ها‭ ‬تقدیم‭ ‬کند؟‭ ‬در‭ ‬حوزه‭ ‬اقتصاد،‭ ‬بارها‭ ‬فرانسوی‏‌ها‭ ‬در‭ ‬رابطه‭ ‬با‭ ‬ایران‭ ‬خلف‭ ‬وعده‭ ‬کرده‏‏‌اند‭. ‬در‭ ‬پارس‭ ‬جنوبی،‭ ‬در‭ ‬زمینه‭ ‬خودروسازی،‭ ‬در‭ ‬زمینه‭ ‬خرید‭ ‬هواپیما‭ ‬به‭ ‬ما‭ ‬زیان‭ ‬رسانده‏‌اند،‭ ‬ولی‭ ‬متأسفانه‭ ‬وزیر‭ ‬راه‭ ‬و‭ ‬شهرسازی‭ ‬در‭ ‬مقابل‭ ‬آن‌ها‭ ‬کوتاه‭ ‬آمده‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬دوره‌های‭ ‬رونق،‭ ‬ثروتمندان‭ ‬و‭ ‬لایه‌های‭ ‬بالای‭ ‬جامعه‭ ‬ثروتمند‭ ‬شدند‭. ‬ما‭ ‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬الاکلنگی‭ ‬زندگی‭ ‬می‌کنیم‭. ‬دو‭ ‬سر‭ ‬الاکلنگ‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬یکی‭ ‬تورم‭ ‬و‭ ‬دیگری‭ ‬بیکاری‭ ‬است‭. ‬تا‭ ‬می‌خواهند‭ ‬بیکاری‭ ‬را‭ ‬کنترل‭ ‬کنند،‭ ‬نرخ‭ ‬تورم‭ ‬بالا‭ ‬می‌رود‭ ‬و‭ ‬برعکس‭. ‬منتهی‭ ‬الاکلنگ‭ ‬اقتصاد‭ ‬سرمایه‌داری‭ ‬اروپایی‭ ‬و‭ ‬صنعتی‭ ‬طوری‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬دو‭ ‬سر‭ ‬آن‌گاه‭ ‬به‭ ‬زمین‭  ‬و‭ ‬یا‭ ‬کاملا‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬نزدیک‭ ‬می‌شود،‭ ‬می‌رسد‭ ‬و‭ ‬مال‭ ‬ما‭ ‬هر‭ ‬دو‭ ‬سر‭ ‬آن‭ ‬بالا‭ ‬بوده‭ ‬است‌‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬نرخ‭ ‬بیکاری‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬تورم،‭ ‬کمتر‭ ‬از‭ ‬۱۰‭ ‬درصد‭ ‬نبوده‌اند‭.‬

زمانی‭ ‬در‭ ‬برابر‭ ‬روش‭ ‬تجارت‭ ‬آزاد،‭ ‬در‭ ‬بازارگرایی،‭ ‬در‭ ‬خصوصی‌سازی‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬سیاست‭ ‬هر‭ ‬نظر‭ ‬دیگری‭ ‬مطرح‭ ‬می‏شد،‭ ‬عده‌ای‭ ‬که‭ ‬حاکم‭ ‬سیاسی‭ ‬و‭ ‬تبلیغاتی‭ ‬و‭ ‬دانشگاهی‭ ‬بودند‭ ‬می‌گفتند‭ ‬علمی‭ ‬نیست‭ ‬و‭ ‬کنار‭ ‬گذاشته‭ ‬می‏‌شد‭ ‬که‭ ‬البته‭ ‬این‭ ‬دیدگاه‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬علم‭ ‬مطلق‭ ‬جا‭ ‬انداخته‭ ‬شده‭ ‬بود،‭ ‬با‭ ‬تصمیم‏‌های‭ ‬ترامپ‭ ‬در‭ ‬هم‭ ‬ریخت‭.  ‬این‭ ‬چه‌طور‭ ‬علمی‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬ترامپ‭ ‬هر‌طور‭ ‬خواست‭ ‬توانست‭ ‬در‭ ‬سطح‭ ‬جهانی‭ ‬وارد‭ ‬شود‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬علم‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬هم‭ ‬بریزد؟‭ ‬

‭ ‬اگر‭ ‬بخواهیم‭ ‬الگویی‭ ‬برای‭ ‬توسعه‭ ‬اقتصادی‭ ‬کشور‭ ‬در‭ ‬نظر‭ ‬بگیریم‭ ‬و‭ ‬روش‏‌هایی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬کار‭ ‬ببریم‭ ‬که‭ ‬شاخص‌های‭ ‬بومی‭ ‬ایران‭  ‬در‭ ‬آن‭ ‬مد‭ ‬نظر‭ ‬قرار‭ ‬گرفته‭ ‬باشد،‭ ‬این‭ ‬الگو‭ ‬چه‭ ‬خواهد‭ ‬بود؟‭ ‬

اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬بدون‭ ‬عدالت‭ ‬اجتماعی‭ ‬جلو‭ ‬نخواهد‭ ‬رفت‭. ‬تا‭ ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬سرنوشت‭ ‬سرمایه‌ها‭ ‬در‭ ‬دست‭ ‬گروه‌های‭ ‬انحصارگر‭ ‬محدودی‭ ‬باشد‭ ‬که‭ ‬سلیقه‌های‭ ‬نهادینه‭ ‬شده‌ی‌‭ ‬ضدتولیدی‭ ‬و‭ ‬ضد‭ ‬توسعه‌ی‭ ‬پایدار‭ ‬و‭ ‬اطمینان‌بخش‭ ‬را‭ ‬دارند،‭ ‬اقتصاد‭ ‬التیام‭ ‬پیدا‭ ‬نخواهد‭ ‬کرد‭. ‬انحصار‭ ‬سرمایه‌ها‭ ‬در‭ ‬دست‭ ‬چه‭ ‬کسانی‭ ‬است؟‭ ‬چه‭ ‬گروه‌ها‭ ‬یا‭ ‬نهادهایی‭ ‬هدایت‌گر‭ ‬سرمایه‌ها‭ ‬هستند؟

معتقدم‭ ‬به‭ ‬همین‭ ‬شکل‭ ‬رها‭ ‬کردن‭ ‬اقتصاد،‭ ‬به‭ ‬نفع‭ ‬توسعه‭ ‬ماندگار‭ ‬و‭ ‬رشد‭ ‬بادوام‭ ‬نخواهد‭ ‬بود‭. ‬این‭ ‬اقتصاد‭ ‬باید‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬ساختاری‭ ‬دگرگون‭ ‬شود‭. ‬از‭ ‬چیزی‭ ‬صحبت‭ ‬می‌کنیم‭ ‬که‭ ‬الگویی‭ ‬با‭ ‬عنوان‭ ‬بازتوزیع‭ ‬ثروت‭ ‬همراه‭ ‬با‭ ‬رشد‭ ‬Redistribution with growth‭ ‬است،‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬معنا‭ ‬که‭ ‬ثروت‌های‭ ‬بسیار‭ ‬کلان‭ ‬و‭ ‬سرمایه‌های‭ ‬انباشت‭ ‬شده‭ ‬باید‭ ‬به‭ ‬شکل‌های‭ ‬مختلف‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬مالیات‌ها‭ ‬و‭ ‬مصادره‭ ‬دارایی‌های‭ ‬مفسدانه‭ ‬به‭ ‬سمت‭ ‬فعالیت‌های‭  ‬تولیدی‭ ‬و‭  ‬فعالیت‌های‭ ‬اشتغال‌زا‭ ‬هدایت‭ ‬بشوند‭. ‬نمی‌گویم‭ ‬با‭ ‬رابین‌هود‭ ‬بازی‭ ‬این‭ ‬دارایی‌ها‭ ‬را‭ ‬سر‭ ‬سفره‭ ‬خرج‭ ‬کنیم‭. ‬این‭ ‬منابع‭ ‬باید‭ ‬به‭ ‬سمت‭ ‬تولید‭ ‬به‌کار‭ ‬گرفته‭ ‬شوند‭. ‬نمی‌گویم‭ ‬می‌توانیم‭ ‬کاملا‭ ‬در‭ ‬کوتاه‌مدت‭ ‬از‭ ‬سلطه‭ ‬سرمایه‌ی‭ ‬جهانی‭ ‬جدا‭ ‬و‭ ‬گسسته‭ ‬شویم،‭ ‬اما‭ ‬می‌گویم‭ ‬می‌توانیم‭ ‬از‭ ‬اقتدار‭ ‬و‭ ‬استقلال‭ ‬با‭ ‬تکیه‭ ‬بر‭ ‬هم‌یاری‭ ‬ماندگار‭  ‬برخوردار‭ ‬باشیم‭ ‬و‭ ‬سایه‌‭ ‬شوم‭ ‬سلطه‌ی‭ ‬دلار‭ ‬را‭ ‬کم‭ ‬کنیم‭.‬

به‭ ‬یاد‭ ‬دارم‭ ‬که‭ ‬سال‭ ‬۸۲،‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬رهبر‭ ‬جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران‭ ‬بیانیه‭ ‬هشت‭ ‬ماده‌ای‭ ‬درباره‭ ‬فساد‭ ‬صادر‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬دقیقا‭ ‬الان‭ ‬که‭ ‬پانزده‭ ‬سال‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬زمان‭ ‬گذشته‭ ‬آن‭ ‬بیانیه‭ ‬را‭ ‬مرور‭ ‬کنیم‭ ‬انگار‭ ‬همین‭ ‬حالا‭ ‬صادر‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬پی‭ ‬آن‌هیچ‭ ‬چیز‭ ‬تغییر‭ ‬نکرد‭. ‬در‭ ‬ماده‭ ‬۴‭ ‬آن‭ ‬بیانیه‭ ‬آمده‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬نباید‭ ‬به‭ ‬بهانه‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬اقتصاد‭ ‬معطل‭ ‬می‌شود‭ ‬جلوی‭ ‬فساد‭ ‬را‭ ‬گرفت‭. ‬اما‭ ‬الان‭ ‬اقتصاد‭ ‬لنگ‭ ‬مانده‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬منافع‭ ‬مفسدین‭ ‬و‭ ‬توزیع‭ ‬بسیار‭ ‬ناعادلانه‭ ‬درآمد‭ ‬و‭ ‬ثروت‭.‬

‭ ‬

آیا‭ ‬دولتی‭ ‬که‭ ‬خود‭ ‬هدایت‌گر‭ ‬موضوعات‭ ‬اقتصادی‭ ‬است‭ ‬می‌تواند‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬اصلاح‭ ‬ساختاری‭ ‬تن‭ ‬در‭ ‬بدهد‭ ‬و‭ ‬نیروهای‭ ‬دیگری‭ ‬را‭ ‬جایگزین‭ ‬کند؟‭ ‬به‭ ‬نظر‭ ‬شما‭ ‬آیا‭ ‬بحث‌هایی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬تغییر‭ ‬و‭ ‬تعویض‭ ‬کابینه‭ ‬و‭ ‬وزیران‭ ‬مطرح‭ ‬است،‭ ‬راه‭ ‬حل‭ ‬درستی‭ ‬در‭ ‬جهت‭ ‬ترمیم‭ ‬اقتصاد‭ ‬است؟‭     ‬

‭ ‬من‭ ‬در‭ ‬جایگاهی‭ ‬نیستم‭ ‬که‭ ‬توصیه‌ای‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬دولت‭ ‬داشته‭ ‬باشم‭. ‬زیرا‭ ‬این‭ ‬دولت‭ ‬محدودبین‭ ‬است‭. ‬مطلقا‭ ‬حرف‌های‭ ‬ما‭ ‬را‭ ‬نمی‌شنود‭. ‬اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬باید‭ ‬بتواند‭ ‬مسیرش‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬جهت‭ ‬منافع‭ ‬مردم‭ ‬حرکت‭ ‬بدهد‭ ‬و‭ ‬دولت‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مسیر‭ ‬نیست‭. ‬با‭ ‬عوض‭ ‬کردن‭ ‬چند‭ ‬وزیر،‭ ‬تغییری‭ ‬در‭ ‬وضعیت‭ ‬حاصل‭ ‬نخواهد‭ ‬شد‭. ‬کما‭ ‬این‌که‭ ‬تا‭ ‬به‭ ‬حال‭ ‬هم‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬انجام‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬تغییری‭ ‬ایجاد‭ ‬نشده‭ ‬است‭. ‬«بازتوزیع‭ ‬ثروت‭ ‬همراه‭ ‬با‭ ‬رشد»‭ ‬نظریه‌ای‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬دهه‭ ‬۷۰‭ ‬و‭ ‬۸۰‭ ‬هم‭ ‬وجود‭ ‬داشت‭ ‬و‭ ‬مطرح‭ ‬می‌شد‭ ‬حتی‭ ‬پیش‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬ا‌ز‭ ‬سوی‭ ‬اقتصاددانان‭ ‬رادیکال‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬جهانی‌سازی‭ ‬و‭ ‬تهاجم‭ ‬سرمایه‭ ‬که‭ ‬نتیجه‭ ‬آن‭ ‬بحران‌های‭ ‬پی‌در‭ ‬پی‭ ‬بود‭ ‬این‭ ‬سیاست‭ ‬نادیده‭ ‬گرفته‭ ‬شد‭. ‬تا‭ ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬دولت‌مردان‭ ‬از‭ ‬میان‭ ‬حلقه‌های‭ ‬محدود‭ ‬خودی‭ ‬و‭ ‬محافظه‌کار‭ ‬انتخاب‭ ‬می‌شوند،‭ ‬هیچ‭ ‬تغییری‭ ‬ایجاد‭ ‬نخواهد‭ ‬شد‭.   ‬

تا‭ ‬همین‭ ‬چندی‭ ‬پیش،‭ ‬تا‭ ‬حرف‭ ‬از‭ ‬علم‭ ‬اقتصاد‭ ‬به‭ ‬میان‭ ‬می‌آمد،‭ ‬همه‭ ‬نگاه‌ها‭ ‬به‭ ‬جهانی‌سازی،‭ ‬آزادسازی‭ (‬به‭ ‬اصطلاح‭ ‬آزادسازی‭ ‬اما‭ ‬در‭ ‬واقع‭ ‬ولنگارسازی‭) ‬و‭ ‬خصوصی‌سازی‌ها،‭ ‬حذف‭ ‬تعرفه‌ها‭ ‬معطوف‭ ‬می‌شد‭! ‬علم‭ ‬را‭ ‬برحسب‭ ‬درآمد‭ ‬و‭ ‬سود‭ ‬سرمایه‌داری‭ ‬تعریف‭ ‬می‌کنند‭! ‬تا‭ ‬بخواهید‭ ‬مکرگویی‌های‭ ‬عرضه‭ ‬وتقاضایی‭ – ‬و‭ ‬اقتصاد‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬علوم‭ ‬طبیعی‭ ‬یکی‭ ‬دیدن‭- ‬از‭ ‬سوی‭ ‬میلتون‭ ‬فریدمن‭ ‬و‭ ‬پول‌گرایان‭- ‬و‭ ‬اکنون‭ ‬از‭ ‬نئولیبرال‌ها‭- ‬را‭ ‬تحویل‭ ‬مردم‭ ‬می‌دهند‭! ‬این‭ ‬در‭ ‬حالی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬همین‭ ‬بحران‭ ‬مالی‭ ‬یقه‭ ‬آمریکا‭ ‬را‭ ‬گرفته‭ ‬بود‭. ‬چون‭ ‬سرمایه‌های‭ ‬انباشت‌شده‭ ‬نمی‌توانست‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬تولید‭ ‬وارد‭ ‬شود‭ ‬و‭ ‬قوه‭ ‬خرید‭ ‬کافی‭ ‬نبود،‭ ‬سرمایه‌داران‭ ‬دخل‭ ‬طبقه‭ ‬کارگر‭ ‬و‭ ‬مردم‭ ‬عادی‭ ‬را‭ ‬آورده‭ ‬بودند‭! ‬بهره‌وری‭ ‬و‭ ‬کارایی‭ ‬اقتصاد‭ ‬بسیار‭ ‬سریع‌تر‭ ‬از‭ ‬دستمزدها‭ ‬رشد‭ ‬کرده‭ ‬بود‭. ‬این‭ ‬بهره‌وری،‭ ‬سود‭ ‬بود‭. ‬آن‭ ‬سود،‭ ‬دستمزدهای‭ ‬قوی‭ ‬را‭ ‬پشتوانه‭ ‬نداشت‭ ‬تا‭ ‬این‭ ‬کالاها‭ ‬خریداری‭ ‬شود‭. ‬بنابراین‭ ‬سرمایه‌های‭ ‬انباشت‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬سودها‭  ‬به‭ ‬بخش‭ ‬مالی‭ ‬گرایش‭ ‬پیدا‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬وارد‭ ‬بانک‌ها‭ ‬و‭ ‬موسسات‭ ‬مالی‭ ‬شد‭. ‬در‭ ‬بخش‭ ‬مالی،‭ ‬با‭ ‬وام‌دادن‭ ‬سود‭ ‬می‌برند‭ ‬و‭ ‬سپرده‭ ‬گرفتند‭. ‬برای‭ ‬وام‭ ‬دادن‭ ‬وثیقه‭ ‬می‌خواهند‭. ‬خانه‌های‭ ‬مسکونی‭ ‬بهترین‭ ‬وثیقه‌ها‭ ‬هستند‭. ‬بعد‭ ‬اختراعاتی‭ ‬کردند‭ ‬تا‭ ‬در‭ ‬سایه‌ی‭ ‬آن‭ ‬بتوانند‭ ‬وام‭ ‬بیشتری‭ ‬بدهند‭! ‬در‭ ‬حالی‭ ‬که‭ ‬اختراعی‭ ‬در‭ ‬کار‭ ‬نبود‭ ‬و‭ ‬پشت‭ ‬همه‭ ‬این‌ها‭ ‬یک‭ ‬فساد‭ ‬بود‭. ‬

موسساتی‭ ‬در‭ ‬ایالت‭ ‬متحده‭ ‬وجود‭ ‬داشتند‭ ‬که‭ ‬واحدهای‭ ‬مسکونی‭ ‬را‭ ‬قیمت‌گذاری‭ ‬می‌کردند‭. ‬همان‭ ‬کاری‭ ‬که‭  ‬شماری‭ ‬از‭ ‬کارمندان‭ ‬بانک‌ها‭ ‬یا‭ ‬ادارات‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬انجام‭ ‬می‌دادند‭. ‬این‭ ‬موسسات‭ ‬قیمت‭ ‬خانه‌ها‭ ‬را‭ ‬چندبرابر‭ ‬تعیین‭ ‬می‌کردند‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬متوسط‭ ‬۱۲۰‭ ‬درصد‭ ‬قیمت‭ ‬خانه‌ها‭ ‬وام‭ ‬داده‭ ‬شده‭ ‬بود‭! ‬وام‌ها‭ ‬هم‭ ‬بازپرداخت‭ ‬نمی‌شدند،‭ ‬تلنبار‭ ‬شدند‭ ‬و‭ ‬اگر‭ ‬بانک‌ها‭ ‬خانه‌ها‭ ‬را‭ ‬مصادره‭ ‬می‌کردند‭ ‬اصل‭ ‬پول‭ ‬سوخته‭ ‬بود‭. ‬این‭ ‬بحران‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۲۰۱۰‭ ‬در‭ ‬جهان‭ ‬فروکش‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۲۰۱۱‭ ‬دوباره‭ ‬سربرآورد‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬بیماری‭ ‬دست‭ ‬از‭ ‬سر‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایالات‭ ‬متحده‭ ‬برنمی‌دارد‭ ‬تا‭ ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬اصلاحات‭ ‬ساختاری‭ ‬صورت‭ ‬نگرفته‭ ‬باشد‭.‬

در‭ ‬ایران‭ ‬اما‭ ‬همین‭ ‬مساله‭ ‬کاریکاتوروار‭ ‬تکرار‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬هم‭ ‬اقتصاددانش،‭ ‬هم‭ ‬دولتمردش،‭ ‬بازیگرانش‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬روش‌های‭ ‬کسب‌وکار‭ ‬و‭ ‬سودآوری‭ ‬که‭ ‬جریان‭ ‬دارد‭ ‬کاریکاتوری‭ ‬از‭ ‬وضعیت‭ ‬بحران‭ ‬نظام‭ ‬جهانی‭ ‬اقتصاد‭ ‬شده‌اند‭. ‬این‭ ‬فساد‭ ‬این‭ ‬جا‭ ‬هم‭ ‬صورت‭ ‬گرفت‭ ‬الان‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬و‭ ‬قوه‭ ‬قضاییه‭ ‬به‭ ‬زبان‭ ‬می‌آورد‭ ‬که‭ ‬بانک‌ها‭ ‬گاهی‭ ‬تا‭ ‬۸۰‭ ‬درصد‭ ‬بهره‭ ‬می‌دادند‭ ‬تا‭ ‬پول‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬بانک‭ ‬بگذارند‭ ‬تا‭ ‬این‭ ‬پول‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬بانک‭ ‬بگذارند‭ ‬و‭ ‬حاجتشان‭ ‬را‭ ‬رفع‭ ‬کنند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬گردش‭ ‬تبهکارانه‭ ‬افتاده‭ ‬بودند‭. ‬هزینه‭ ‬پشت‭ ‬هزینه‭ ‬و‭ ‬وام‭ ‬پشت‭ ‬وام‭ ‬افتاده‭ ‬بود‭. ‬

در‭ ‬ایالت‭ ‬متحده‭ ‬اقتصاد‭ ‬از‭ ‬درون‭ ‬پنچر‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬با‭ ‬یک‭ ‬فریاد‭ ‬ترامپ‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬روزگار‭ ‬دچار‭ ‬شد‭! ‬آیا‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬وقتی‭ ‬آتش‭ ‬به‭ ‬هرجا‭ ‬سرایت‭ ‬می‌کرد‭ ‬خواب‭ ‬بود؟‭ ‬به‭ ‬گمانم‭ ‬مدهوش‭ ‬بود‭.‬

حالا‭ ‬کدام‭ ‬شخصیتی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬بخواهد‭ ‬کار‭ ‬را‭ ‬عوض‭ ‬کند؟‭ ‬آقای‭ ‬همتی‭ ‬چه‭ ‬کار‭ ‬می‌تواند‭ ‬بکند‭ ‬که‭ ‬سیف‭ ‬نمی‌توانست‭ ‬انجام‭ ‬دهد‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬نکرده‭ ‬است‭. ‬این‌ها‭ ‬همه‭ ‬دوندگان‭ ‬یک‭ ‬دشت‭ ‬هستند‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬همین‭ ‬نظام‭ ‬سود‭ ‬و‭ ‬قدرت‭ ‬بیرون‭ ‬می‌آیند‭ ‬و‭ ‬سرشت‭ ‬آن‌ها‭ ‬با‭ ‬ما‭ ‬فرق‭ ‬دارد‭. ‬آن‌ها‭ ‬اگر‭ ‬تا‭ ‬گردن‭ ‬هم‭ ‬زیر‭ ‬آب‭ ‬بروند‭ ‬حاضر‭ ‬نیستند‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬وضعیت‭ ‬دست‭ ‬بکشند‭. ‬اتفاقا‭ ‬ما‭ ‬راه‌حل‭ ‬داریم‭ ‬و‭ ‬راه‭ ‬حل‭ ‬ما‭ ‬پرهزینه‭ ‬نیست‭. ‬راه،‭ ‬راه‭ ‬عدالت‭ ‬اقتصادی‭ ‬و‭ ‬کارآمد‭ ‬کردن‭ ‬سرمایه‌گذاری‌ها‭ ‬و‭ ‬نظم‭ ‬برنامه‌ریزی‭ ‬است‭. ‬مبارزه‭ ‬جدی‭ ‬با‭ ‬فساد‭ ‬می‌تواند‭ ‬برای‭ ‬اقتصاد‭ ‬راه‌گشا‭ ‬باشد‭. ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬راز‭ ‬این‭ ‬فساد‭ ‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬آمریکا‭ ‬باز‭ ‬شد،‭ ‬متوجه‭ ‬شدند‭ ‬مدیران‭ ‬رده‭ ‬بالا‭ ‬تا‭ ‬هزار‭ ‬برابر‭ ‬کارمند‭ ‬پایین‌ترین‭ ‬رده‭ ‬در‭ ‬همان‭ ‬موسسه‭ ‬خود،‭  ‬حقوق‭ ‬می‌گیرند‭. ‬

در‭ ‬این‌جا‭ ‬تا‭ ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬مدیران‭ ‬را‭  ‬از‭ ‬میان‭ ‬حلقه‌های‭ ‬محافظه‌کاران‭ ‬انتخاب‭ ‬می‌کنند‭ ‬و‭ ‬حلقه‌هایی‭ ‬که‭ ‬فراتر‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬جناج‭ ‬و‭ ‬آن‭ ‬جناح‭ ‬فکر‭ ‬نمی‌کنند،‭ ‬فعالند‭ ‬کاری‭ ‬از‭ ‬پیش‭ ‬نمی‌رود‭. ‬باید‭ ‬با‭ ‬تغییری‭ ‬از‭ ‬شعر‭ ‬مولانا‭ ‬توصیف‭ ‬کنیم‭:‬

این‭ ‬جناح‭ ‬و‭ ‬آن‭ ‬جناح‭ ‬مرا‭ ‬مطلب‭ ‬

کاین‭ ‬دو‭ ‬گم‭ ‬شد‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬جناح‭ ‬که‭ ‬منم‭!‬

ضمن‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬آمریکا‭ ‬همیشه‭ ‬بحران‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬خارج‭ ‬منتقل‭ ‬می‌کند‭ ‬به‭ ‬جای‭ ‬دیگری‭ ‬تا‭ ‬پوششی‭ ‬برای‭ ‬ناکامی‌های‭ ‬خود‭ ‬داشته‭ ‬باشد

بله‭. ‬آمریکا‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬را‭ ‬می‌تواند‭ ‬انجام‭ ‬دهد‭. ‬از‭ ‬وجدان‭ ‬اقتصادی‭ ‬ابرقدرتی‭ ‬آمریکا‭ ‬قدرت‭ ‬دلار‭ ‬نباید‭ ‬هیچ‌گاه‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬برود‭. ‬در‭ ‬مقاله‭ ‬«دلار‭ ‬آتشین‭ ‬ایرانی»‭ ‬در‭ ‬ماهنامه‭ ‬صنعت‭ ‬حمل‭ ‬و‭ ‬نقل‭ ‬اشاره‭ ‬داشته‌ام‭ ‬که‭ ‬چه‌طور‭ ‬برای‭ ‬دفاع‭ ‬از‭ ‬حیثیت‭ ‬دلار‭ ‬دفاع‭ ‬می‌شود‭. ‬معمر‭ ‬قذافی‭ ‬همین‭ ‬که‭ ‬می‌خواست‭ ‬جانشینی‭ ‬برای‭ ‬دلار‭ ‬در‭ ‬آفریقا‭ ‬درست‭ ‬کند‭ ‬جانش‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬دست‭ ‬داد‭ ‬وگرنه‭ ‬دیکتاتوری‭ ‬چیزی‭ ‬نیست‭ ‬که‭ ‬آمریکا‭ ‬اگر‭ ‬منافعش‭ ‬حکم‭ ‬کند،‭ ‬تحملش‭ ‬نکند‭. ‬کشورهای‭ ‬بریکس‭ ‬در‭ ‬تدارک‭ ‬ایجاد‭ ‬بانکی‭ ‬موازی‭ ‬بانک‭ ‬جهانی‭ ‬هستند‭. ‬در‭ ‬مقابل‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬آمریکا،‭ ‬توطئه‌ای‭ ‬برای‭ ‬روسیه‭ ‬و‭ ‬چین،‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬است‭ ‬اما‭ ‬به‭ ‬گمان‭ ‬من‭ ‬راهی‭ ‬که‭ ‬بریکس‭ ‬می‌ر‌ود‭ ‬فعالیت‭ ‬درستی‭ ‬است‭. ‬

در‭ ‬فضای‭ ‬بین‌الملل،‭ ‬شاهد‭ ‬تضاد‭ ‬منافع‭ ‬بین‭ ‬آمریکا،‭ ‬اتحادیه‭ ‬اروپا‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬چین‭ ‬و‭ ‬روسیه‭ ‬هستیم‭. ‬این‭ ‬جنگ‭ ‬تجاری‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬جریان‭ ‬افتاده‭ ‬تا‭ ‬چه‭ ‬اندازه‭ ‬جدی‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬منافع‭ ‬ملی‭ ‬ایران‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬وضعیت‭ ‬چگونه‭ ‬تعریف‭ ‬می‌شود؟

‭ ‬همان‌طور‭ ‬که‭ ‬گفتم‭ ‬همواره‭ ‬تصور‭ ‬می‌شد‭ ‬که‭ ‬علم‭ ‬اقتصاد‭ ‬در‭ ‬منافع‭ ‬جهانی‌سازی،‭ ‬بازارگرایی‭ ‬و‭ ‬تعدیل‭ ‬ساختاری‭ ‬خلاصه‭ ‬می‌شود‭ ‬این‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬دیدگاه‌هاست‭ ‬که‭ ‬تشت‭ ‬آن‭ ‬از‭ ‬بام‭ ‬افتاده‭ ‬و‭ ‬ورشکست‭ ‬شد‭. ‬چه‌طور‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬ترامپ‭ ‬این‭ ‬وضعیت‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬هم‭ ‬زد؟‭ ‬پس‭ ‬آن‭ ‬چیزی‭ ‬که‭ ‬علم‭ ‬است‭ ‬بالاتر‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬بحث‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬باید‭ ‬با‭ ‬تحولات‭ ‬تاریخی‭ ‬و‭ ‬ساختاری‭ ‬جامعه‭ ‬آشنا‭ ‬بود‭. ‬من‭ ‬معتقدم‭ ‬تهاجم‭ ‬سرمایه‭ ‬به‭ ‬زندگی‭ ‬اقتصادی‭ ‬که‭ ‬نتیجه‌اش‭ ‬هم‭ ‬بحران‌های‭ ‬پی‭ ‬در‭ ‬پی‭ ‬بود،‭ ‬ریشه‭ ‬اصلی‭ ‬مشکلات‭ ‬اقتصادی‭ ‬است‭. ‬راه‌حل‭ ‬و‭ ‬راه‭ ‬نجات‭ ‬ایران‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬میان،‭ ‬انجام‭ ‬ندادن‭ ‬همین‭ ‬روش‏هایی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬تا‭ ‬الان‭ ‬انجام‭ ‬داده‏ایم‭.  ‬

در‭ ‬ایران،‭ ‬اقتصاد‭ ‬ِسلطه‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬پول‭ ‬مردم‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬می‏برد‭.  ‬این‭ ‬سیاست‭ ‬خرید‭ ‬هواپیما‭  ‬از‭ ‬فرانسه،‭ ‬اشتباه‭ ‬بوده‭ ‬است‭ ‬،‭ ‬اشتباه‭ ‬بزرگ‭ ‬ملی‭ ‬که‭ ‬لطمه‭ ‬به‭ ‬دارایی‌های‭ ‬ملت‭ ‬زد‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬میان،‭ ‬رفاه‭ ‬فرانسوی‭ ‬تأمین‭ ‬می‏شود‭  ‬و‭ ‬نه‭ ‬رفاه‭ ‬مردم‌‭. ‬چون‭ ‬هواپیمایی‭ ‬که‭ ‬خریدید‭ ‬با‭ ‬آن‭ ‬گرانی‭ ‬پول‭ ‬بلیت‭ ‬چند‭ ‬برابر‭ ‬می‏شود‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬گرانی‭ ‬به‭ ‬هزینه‭ ‬بلیت‭ ‬راه‌آهن‭ ‬و‭ ‬اتوبوس‭ ‬و‭ … ‬سرایت‭ ‬می‏کند‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬مردم‭ ‬که‭ ‬می‌روند‭ ‬از‭ ‬امام‭ ‬رضا‭ ‬مدد‭ ‬بطلبند‭ ‬آن‌ها‭ ‬ضرر‭ ‬می‌کنند‭. ‬آن‭ ‬چه‭ ‬که‭ ‬تامین‭ ‬می‌شود‭ ‬رفاه‭ ‬فرانسوی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬تامین‭ ‬می‌شود‭. ‬

‭ ‬بنابراین‭ ‬تکرار‭ ‬می‌کنم‭ ‬راه‌حل‭ ‬اساسی،‭ ‬همانا‭ ‬انجام‭ ‬ندادن‭ ‬کارهایی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬تا‭ ‬حالا‭ ‬انجام‭ ‬می‌دادید‭ ‬و‭ ‬اگر‭ ‬نمی‌توانید،‭ ‬قدرت‭ ‬را‭ ‬منتقل‭ ‬کنید‭. ‬با‭ ‬یک‭ ‬اقتصاددان‭ ‬و‭ ‬دو‭ ‬اقتصاددان‭ ‬نمی‏شود‭ ‬کاری‭  ‬انجام‭ ‬داد‭. ‬تیم‭ ‬به‌طور‭ ‬کلی‭ ‬باید‭ ‬عوض‭ ‬بشود‭. ‬

نظام‭ ‬نظارتی‭ ‬دموکراتیک‭ ‬باید‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬قدرت‭ ‬بیاید،‭ ‬مردم‭ ‬باید‭ ‬در‭ ‬تصمیم‏های‭ ‬اقتصادی‭ ‬خود‭ ‬دخالت‭ ‬داشته‭ ‬باشند‭ ‬و‭ ‬صلاح‭ ‬خودشان‭ ‬را‭ ‬خودشان‭ ‬تعیین‭ ‬کنند‭. ‬سیاست‌های‭ ‬پولی‭ ‬ساده‭ ‬انگارانه‭ ‬باید‭ ‬جای‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬سیاست‌های‭ ‬مالی‭ (‬مالیاتی‭) ‬توانمند‭ ‬و‭ ‬چابک‭ ‬بدهد‭.‬

لازم‭ ‬است‭ ‬جلوی‭ ‬جریان‏های‭ ‬دگراندیش‭ ‬گرفته‭ ‬نشود‭. ‬نخبگان‭ ‬در‭ ‬مجلس‭ ‬وارد‭ ‬شوند‭ ‬و‭ ‬نظراتشون‭ ‬را‭ ‬بدهند‭. ‬لازم‭ ‬است‭ ‬طبقه‭ ‬کارگر‭ ‬خواسته‏هایشان‭ ‬را‭ ‬بگویند‭ ‬و‭ ‬اتحادیه‌ها،‭ ‬اصناف،‭ ‬تشکل‌ها،‭ ‬احزاب‭ ‬در‭ ‬مجلس‭ ‬نماینده‭ ‬داشته‭ ‬باشند‭. ‬راه‭ ‬حل‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬مجلس‭ ‬انتخابات‭ ‬آزاد‭ ‬داشته‭ ‬باشد‭ ‬و‭ ‬نخبگان‭ ‬در‭ ‬نظام‭ ‬دولتی‭ ‬و‭ ‬مجلسی‭ ‬چرخش‭ ‬داشته‭ ‬باشد‭. ‬

این‭ ‬همه‭ ‬هایپرمارکت،‭ ‬سوپرمال‭ ‬و‭ ‬پاساژها‭ ‬که‭ ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬منابع‭ ‬بانکی‭ ‬ساخته‭ ‬می‌شوند‭ ‬برای‭ ‬چه‭ ‬اشخاصی‭ ‬است؟‭ ‬این‭ ‬پول‌ها‭ ‬چیست‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬فضاها‭ ‬تلنبار‭ ‬می‭ ‬شوند‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬سیستم‭ ‬بانکی‭ ‬به‭ ‬تصاحب‭  ‬درمی‌آید‭. ‬دو‭ ‬میلیون‭ ‬و‭ ‬۶۰۰‭ ‬هزار‭ ‬واحد‭ ‬مسکونی‭ ‬خالی‭ ‬مانده‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬حدود‭ ‬دو‭ ‬سوم‭ ‬درصد‭ ‬آن‭ ‬خانه‌های‭ ‬گران‌قیمت‌اند‭…   ‬

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.