چکناواریان: موسیقی زبان خداوند است

گفت‌وگو: همایون ذرقانی

ساعت‭ ‬۱۰‭.‬۳۰‭ ‬صبح‭ ‬با‭ ‬لوریس‭ ‬چکناواریان‭ ‬آهنگساز‭ ‬و‭ ‬رهبر‭ ‬ارکستر‭ ‬در‭ ‬هتل‌‭ ‬نادری‌نو‭ ‬خیابان‭ ‬جمهوری‭ ‬کوی‭ ‬گوهرشاد‭ ‬قرار‭ ‬ملاقات‭ ‬دارم‭. ‬این‭ ‬جا‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬قدیمی‌ترین‭ ‬هتل‌های‭ ‬تهران‭ ‬در‭ ‬مرکز‭ ‬شهر‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬گذشته‭ ‬دوران‭ ‬پررونقی‭ ‬داشت‭. ‬حالا‭ ‬در‭ ‬حیاط‭ ‬زیبای‭ ‬هتل،‭ ‬استخر‭ ‬بی‌آبی‭ ‬به‭ ‬یادگار‭ ‬مانده‭ ‬که‭ ‬بیشتر‭ ‬از‭ ‬هر‭ ‬هتل‭ ‬استخردار‭ ‬تهران‭ ‬قدمت‭ ‬دارد‭. ‬این‭ ‬مکان‭ ‬قدیمی‭ ‬به‭ ‬پیشنهاد‭ ‬آقای‭ ‬چکناواریان‭ ‬برای‭ ‬گفت‭ ‬وگو‭ ‬تعیین‭ ‬شد‭. ‬در‭ ‬بدو‭ ‬ملاقات‭ ‬با‭ ‬شخصیتی‭ ‬بذله‌گو‭ ‬و‭ ‬مهربان‭ ‬روبرو‭ ‬شدم‭. ‬بسیار‭ ‬راحت،‭ ‬گرم‭ ‬و‭ ‬صمیمی‭ ‬پذیرای‭ ‬ماهنامه‭ ‬شد‭. ‬در‭ ‬کارنامه‭ ‬حرفه‌ای‭ ‬لوریس‭ ‬چکناواریان‭ ‬نزدیک‭ ‬به‭ ‬۸۰‭ ‬اثر‭ ‬از‭ ‬سمفونی،‭ ‬اپرا،‭ ‬موسیقی‭ ‬مجلسی،‭ ‬کنسرتو‭ ‬برای‭ ‬پیانو،‭ ‬موسیقی‭ ‬فیلم‭ ‬و‭ ‬رهبری‭ ‬ارکستر‭ ‬سمفونیک‌های‭ ‬بزرگ‭ ‬جهانی‭ ‬مشاهده‭ ‬می‌شود‭. ‬موسیقی‌دانان‭ ‬بزرگی‭ ‬چون‭ ‬کارل‭ ‬ارف،‭ ‬همایون‭ ‬خرم‭ ‬و‭ ‬خاچاتوریان‭ ‬سبک‭ ‬و‭ ‬هنر‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬ستوده‌اند‭. ‬چکناواریان‭ ‬موسیقی‭ ‬را‭ ‬زبان‭ ‬خداوند‭ ‬می‌داند‭ ‬و‭ ‬هر‭ ‬اثر‭ ‬هنری‭ ‬را‭ ‬الهام‭ ‬از‭ ‬خداوند‭ ‬ذکر‭ ‬می‌کند‭: ‬”هنرمند‭ ‬به‭ ‬مانند‭ ‬منشی‭ ‬خداوند‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬از‭ ‬او‭ ‬الهام‭ ‬بگیرد‭.‬”

چکناواریان‭ ‬سمفونی‌های‭ ‬ماندگار‭ ‬خلق‭ ‬کرده‭ ‬و‭ ‬ملودی‌های‭ ‬زیبا‭ ‬ساخته‭ ‬است‭. ‬همایون‭ ‬خرم‭ ‬در‭ ‬نشست‭ ‬رونمایی‭ ‬از‭ ‬آثار‭ ‬او‭ ‬گفته‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬او‭ ‬از‭ ‬معدود‭ ‬آهنگ‌سازان‭ ‬آشنا‭ ‬به‭ ‬فنون‭ ‬غربی‭ ‬آهنگسازی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬ملودی‌های‭ ‬نابی‭ ‬را‭ ‬ساخته‭ ‬است‭. ‬

موسیقی‭ ‬در‭ ‬ساختار‭ ‬شخصیتی‭ ‬آدم‌ها‭ ‬به‭ ‬ویژه‭ ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬مقوله‌ای‭ ‬چون‭ ‬سفر‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬فرهنگ‭ ‬عامه‭ ‬روبرو‭ ‬می‌شویم‭ ‬زوایای‭ ‬درخشانی‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬ما‭ ‬آشکار‭ ‬می‌کند‭.‬

او‭ ‬تاکید‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬زندگی‭ ‬بدون‭ ‬موسیقی‭ ‬ممکن‭ ‬نیست‭. ‬فرقی‭ ‬نمی‌کند‭ ‬این‭ ‬موسیقی‭ ‬از‭ ‬نوع‭ ‬پاپ،‭ ‬کلاسیک‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬سنتی‭ ‬باشد‭. ‬آن‭ ‬جایی‭ ‬که‭ ‬پای‭ ‬گردشگری‭ ‬و‭ ‬سفر‭  ‬در‭ ‬میان‭ ‬باشد‭ ‬نقش‭ ‬موسیقی‭ ‬پررنگ‭ ‬می‌شود‭.‬‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬دلایل‭ ‬سفر‭ ‬گردشگران‭ ‬آشنایی‭ ‬با‭ ‬سنت‌های‭ ‬کشور‭ ‬میزبان‭ ‬است‭. ‬رقص،‭ ‬آواز،‭ ‬تئاتر‭ ‬همه‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬جذابیت‌هاست‭. ‬اروپا‭ ‬و‭ ‬آمریکا‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬دلیل‭ ‬در‭ ‬صنعت‭ ‬گردشگری‭ ‬موفق‭ ‬بوده‌اند‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬برپایی‭ ‬جشنواره‌های‭ ‬موسیقی‭ ‬و‭ ‬فرهنگی‭ ‬جایگاه‭ ‬مهمی‭ ‬برای‭ ‬گردشگری‭ ‬خود‭ ‬ایجاد‭ ‬کرده‌اند‭.‬

آقای‭ ‬چکناواریان‭ ‬خاطره‌ای‭ ‬از‭ ‬تاثیر‭ ‬موسیقی‭ ‬بر‭ ‬رشد‭ ‬فرهنگ‭ ‬ملت‌ها‭ ‬تعریف‭ ‬می‌کند‭. ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬او‭ ‬در‭ ‬عنفوان‭ ‬جوانی‭ ‬اروپای‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬جنگ‭ ‬جهانی‭ ‬دوم‭ ‬را‭ ‬تجربه‭ ‬کرده‭ ‬است‭: ‬هنگامی‭ ‬که‭ ‬جنگ‭ ‬جهانی‭ ‬دوم‭ ‬تمام‭ ‬شد،‭ ‬آمریکا‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬طرح‭ ‬مارشال‭ ‬درصدد‭ ‬کمک‭ ‬به‭ ‬دولت‌های‭ ‬اتریش‭ ‬و‭ ‬آلمان‭ ‬برآمد‭. ‬بودجه‌ای‭ ‬تخصیص‭ ‬داد‭ ‬تا‭ ‬کشورهای‭ ‬درمانده‭ ‬بازسازی‭ ‬شود‭. ‬آن‌زمان‭ ‬همه‭ ‬جا‭ ‬ویرانه‭ ‬بود‭. ‬آمریکایی‌ها‭ ‬متوجه‭ ‬شدند‭ ‬که‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬بودجه‭ ‬بازسازی‭ ‬برای‭ ‬ساخت‭ ‬سالن‌های‭ ‬اپرا‭ ‬و‭ ‬کنسرت‭ ‬صرف‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬در‭ ‬حالی‭ ‬که‭ ‬انتظار‭ ‬آن‌ها‭ ‬چیز‭ ‬دیگری‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬برآشفته‭ ‬شدند‭ ‬که‭ ‬چرا‭ ‬پول‌ها‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬امور‭ ‬اختصاص‭ ‬یافته‭ ‬است‭. ‬آمریکایی‌ها‭ ‬فرهنگ‭ ‬سرمایه‌داری‭ ‬داشتند‭ ‬و‭ ‬نمی‌توانستند‭ ‬درک‭ ‬کنند‭ ‬که‭ ‬چرا‭ ‬در‭ ‬هر‭ ‬شهر‭ ‬سالن‭ ‬اپرا‭ ‬ساخته‭ ‬می‌شود‭. ‬آلمانی‌ها‭ ‬در‭ ‬جواب‭ ‬گفتند‭ ‬ما‭ ‬چه‭ ‬طور‭ ‬می‌توانیم‭ ‬مرسدس‭ ‬بسازیم‭ ‬وقتی‭ ‬کارگر‭ ‬فرهنگ‭ ‬نداشته‭ ‬باشد‭. ‬موسیقی‭ ‬فرهنگ‭ ‬می‌آورد‭ ‬و‭ ‬وقتی‭ ‬کارگر‭ ‬فرهنگ‭ ‬داشته‭ ‬باشد،‭ ‬مسئولیت‭ ‬هم‭ ‬دارد‭. ‬مردم‭ ‬آلمان‭ ‬هم‭ ‬آن‭ ‬زمان‭ ‬مردمانی‭ ‬خشن‭ ‬بودند‭. ‬ریشه‭ ‬دواندن‭ ‬موسیقی‭ ‬در‭ ‬جای‭ ‬جای‭ ‬این‭ ‬کشور‭ ‬به‭ ‬ویژه‭ ‬در‭ ‬دبستان‌ها‭ ‬موجب‭ ‬شد‭ ‬تا‭ ‬خوی‭ ‬مردمان‭ ‬نرم‭ ‬شود‭. ‬موسیقی‭ ‬خشونت‭ ‬را‭ ‬می‌زداید‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬سو،‭ ‬در‭ ‬کشورمان‭ ‬به‭ ‬موسیقی‭ ‬بها‭ ‬نمی‌دهیم‭ ‬و‭ ‬متوجه‭ ‬نیستیم‭ ‬موسیقی‭ ‬چه‭ ‬نقش‭ ‬مهمی‭ ‬می‌تواند‭ ‬در‭ ‬زندگی‭ ‬انسان‭ ‬به‭ ‬جا‭ ‬بگذارد‭. ‬حتی‭ ‬پزشکان‭ ‬به‭ ‬مادران‭ ‬باردار‭ ‬توصیه‭ ‬می‌کنند‭ ‬که‭ ‬موسیقی‭ ‬گوش‭ ‬کنند‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬در‭ ‬رشد‭ ‬کودکان‭ ‬بسیار‭ ‬مهم‭ ‬است‭.‬

آقای‭ ‬چکناواریان‭ ‬توضیح‭ ‬می‌دهد‭ ‬که‭ ‬کنسرت‌های‭ ‬پاپ‭ ‬و‭ ‬موسیقی‭ ‬سنتی‭ ‬طرفداران‭ ‬بیشتری‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬دارد‭ ‬تا‭ ‬موسیقی‭ ‬کلاسیک‭. ‬موسیقی‭ ‬کلاسیک‭ ‬در‭ ‬سطح‭ ‬جهانی‭ ‬مطرح‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬ایران‭ ‬امکان‭ ‬اجرای‭ ‬اپرا‭ ‬و‭ ‬باله‭ ‬وجود‭ ‬ندارد‭. ‬

۹۹‭ ‬درصد‭ ‬موسیقی‭ ‬کلاسیک‭ ‬علم‭ ‬است،‭ ‬
همانند‭ ‬شعر‭ ‬فارسی‭ ‬که‭ ‬عالمان‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬سروده‌اند‭!‬

موسیقی‭ ‬کلاسیک‭ ‬جنبه‭ ‬علمی‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬موسیقی‌‭ ‬بومی‭ ‬جنبه‭ ‬حسی‭ ‬آن‭ ‬پررنگ‌‭ ‬است‭: ‬”نود‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬درصد‭ ‬موسیقی‭ ‬کلاسیک‭ ‬علم‭ ‬و‭ ‬‍‭ ‬یک‭ ‬درصد‭ ‬آن‭ ‬هنر‭ ‬است‭. ‬نوازندگان‭ ‬این‭ ‬نوع‭ ‬موسیقی‭ ‬۲۰‭ ‬تا‭ ‬۳۰‭ ‬سال‭ ‬باید‭ ‬زحمت‭ ‬بکشند‭ ‬تا‭ ‬کارکشته‭ ‬شوند‭. ‬ارکستر‭ ‬سمفونیک‭ ‬از‭ ‬موسیقی‌دانان‭ ‬درجه‭ ‬یک‭ ‬تشکیل‭ ‬می‌شود‭. ‬این‭ ‬نوازندگان‭ ‬بالاترین‭ ‬حقوق‌های‭ ‬دنیا‭ ‬را‭ ‬دریافت‭ ‬می‌کنند‭. ‬منتهی‭ ‬در‭ ‬کشورمان‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬حساسیت‌ها‭ ‬توجه‭ ‬نمی‌شود‭. ‬باوجودی‭ ‬که‭ ‬اشتیاق‭ ‬فراوانی‭ ‬در‭ ‬میان‭ ‬پدران‭ ‬و‭ ‬مادران‭ ‬و‭ ‬همین‌طور‭ ‬جوان‌ها‭ ‬برای‭ ‬یادگیری‭ ‬موسیقی‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬مغازه‌های‭ ‬سازفروشی‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬به‭ ‬وفور‭ ‬دیده‭ ‬می‌شود‭ ‬اما‭ ‬به‭ ‬همان‭ ‬اندازه‭ ‬استاد‭ ‬برای‭ ‬آموزش‭ ‬در‭ ‬اختیار‭ ‬نیست‭. ‬هنرستان‭ ‬موسیقی‭ ‬خوبی‭ ‬هم‭ ‬نداریم‭. ‬شاید‭ ‬روزی‭ ‬بتوانیم‭ ‬استادانی‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬خارج‭ ‬بیاوریم‭. ‬”

استاد‭ ‬دوباره‭ ‬تاکید‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬پرخرج‌ترین‭ ‬مدرسه‭ ‬در‭ ‬دنیا‭ ‬مدرسه‭ ‬موسیقی‭ ‬است‭. ‬یرا‭ ‬برای‭ ‬هر‭ ‬سازی‭ ‬استاد‭ ‬متبحر‭ ‬نیاز‭ ‬داریم‭. ‬در‭ ‬دانشگاه‭ ‬موسیقی‭ ‬وین‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬هشت‭ ‬سال‭ ‬آموزش‭ ‬دید‭ ‬تا‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬دانشگاه‭ ‬فارغ‌التحصیل‭ ‬شد‭ ‬با‭ ‬این‭ ‬وجود‭ ‬دانش‌آموختگان‭ ‬تازه‭ ‬در‭ ‬ابتدای‭ ‬راه‭ ‬هستند‭. ‬برای‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬نوع‭ ‬موسیقی‭ ‬به‭ ‬تمامی‭ ‬پایه‌های‭ ‬علمی‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬همین‭ ‬دلیل‭ ‬ماندگاری‭ ‬موسیقی‭ ‬کلاسیک‭ ‬است‭.‬

آثار‭ ‬این‭ ‬نوع‭ ‬موسیقی‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬علمی‭ ‬بودن‭ ‬در‭ ‬هر‭ ‬مقطع‭ ‬زمانی‭ ‬شنیدنی‭ ‬است‭. ‬درست‭ ‬مثل‭ ‬اشعار‭ ‬ناب‭ ‬ایرانی‭ ‬که‭ ‬همیشه‭ ‬تازگی‭ ‬دارد‭ ‬زیرا‭ ‬شعرای‭ ‬بزرگ‭ ‬ادبیات‭ ‬ایران،‭ ‬عالم‭ ‬هم‭ ‬بوده‌اند‭ ‬و‭ ‬عشقی‭ ‬شعر‭ ‬نمی‌گفتند‭. ‬بنابراین‭ ‬هنر‭ ‬خوب‭ ‬علم‭ ‬می‌خواهد‭ ‬و‭ ‬اگر‭ ‬بر‭ ‬شاخص‌های‭ ‬علمی‭ ‬یک‭ ‬کار‭ ‬مسلط‭ ‬باشیم‭ ‬آن‭ ‬گاه‭ ‬هنر‭ ‬متولد‭ ‬می‌شود‭. ‬در‭ ‬آن‭ ‬سو،‭ ‬موسیقی‭ ‬پاپ‭ ‬را‭ ‬داریم‭ ‬که‭ ‬حسی‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬تاریخ‌مصرف‭ ‬مشخصی‭ ‬دارد‭.‬

موسیقی‭ ‬فولکلور‭ ‬و‭ ‬تاثیر‭ ‬آن‭ ‬بر‭ ‬موسیقی‭ ‬کلاسیک

åدر‭ ‬این‭ ‬میان‭ ‬موسیقی‭ ‬فولکلور‭ ‬چون‭ ‬از‭ ‬مردم‭ ‬می‌آید‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬مردم‭ ‬برمی‌گردد‭ ‬فوق‌العاده‭ ‬است‭. ‬هنگامه‭ ‬عزا‭ ‬و‭ ‬عروسی‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬تولد،‭ ‬موسیقی‭ ‬در‭ ‬ناخودآگاه‌ها‭ ‬ساخته‭ ‬می‌شود‭. ‬برخی‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬آهنگ‌ها‭ ‬ملودی‌های‭ ‬قشنگی‭ ‬دارند‭ ‬و‭ ‬همان‭ ‬طور‭ ‬که‭ ‬می‌آیند‭ ‬همان‭ ‬طور‭ ‬هم‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬می‌روند‭. ‬منتهی‭ ‬برخی‭ ‬موسیقی‌دانان‭ ‬بزرگ‭ ‬جهان‭ ‬مانند‭ ‬بتهوفن‭ ‬و‭ ‬چایکوفسکی‭ ‬این‭ ‬ملودی‌ها‭ ‬را‭ ‬جمع‌آوری‭ ‬کرده‭ ‬و‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬آثار‭ ‬خود‭ ‬ماندگار‭ ‬می‌کنند‭.‬

در‭ ‬اپرای‭ ‬رستم‭ ‬و‭ ‬سهراب‭ ‬نیز‭ ‬از‭ ‬نواهای‭ ‬زورخانه‭ ‬استفاده‭ ‬کردم‭. ‬در‭ ‬این‌جا‭ ‬تلفیق‭ ‬ملودی‌های‭ ‬محلی‭ ‬استفاده‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬تنها‭ ‬زبان‭ ‬آن‭ ‬فرق‭ ‬کرده‭ ‬و‭ ‬شاعرانه‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬حس‭ ‬از‭ ‬همان‌جاست‭. ‬هر‭ ‬چه‭ ‬از‭ ‬خاک‭ ‬می‌آید‭ ‬مهم‭ ‬است‭.‬ò

چکناواریان‭ ‬‬‬‬‬‬‬‬درباره‭ ‬‬کار‭ ‬خود‭ ‬که‭ ‬سمفونی‭ ‬کوروش‭ ‬نام‭ ‬دارد‭ ‬سخن‭ ‬می‌گوید‭. ‬او‭ ‬در‭ ‬ارکستر‭ ‬سمفونیک‭ ‬لندن،‭ ‬اثر‭ ‬کوروش‭ ‬کبیر‭ ‬را‭ ‬ضبط‭ ‬کرده‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬درباره‭ ‬این‭ ‬اثر‭ ‬می‌گوید‭: ‬درباره‭ ‬کوروش‭ ‬کبیر‭ ‬منبع‭ ‬ایرانی‭ ‬در‭ ‬اختیار‭ ‬نداریم‭. ‬آن‌چه‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬کارهای‭ ‬کوروش‭ ‬کبیر‭ ‬مانده‭ ‬است‭ ‬تنها‭ ‬از‭ ‬دو‭ ‬تاریخ‌نویس‭ ‬یونانی‭ ‬هرودوت‭ ‬و‭ ‬گزنفون‭ ‬و‭ ‬منشور‭ ‬کوروش‭ ‬از‭ ‬موزه‭ ‬بریتانیا‭ ‬به‌دست‭ ‬آمده‭ ‬است‭. ‬همین‭ ‬طور‭ ‬در‭ ‬تورات‭ ‬از‭ ‬کوروش‭ ‬یاد‭ ‬شده‭ ‬که‭ ‬خداوند‭ ‬مستقیم‭ ‬با‭ ‬کوروش‭ ‬صحبت‭ ‬می‌کند‭. ‬بر‭ ‬مبنای‭ ‬این‭ ‬مطالعات‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۲۰۱۳‭ ‬در‭ ‬سانفرانسیسکو‭ ‬اثر‭ ‬کورش‭ ‬کبیر‭ ‬را‭ ‬اجرا‭ ‬کردم‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬لندن‭ ‬با‭ ‬ارکستر‭ ‬بزرگی‭ ‬این‭ ‬اثر‭ ‬را‭ ‬ضبط‭ ‬کرده‌ام‭.‬

لوریس چکناواریان در گفت‌وگو با سردبیر ماهنامه سفر

این‌جا‭ ‬مهد‭ ‬شعر‭ ‬است،‭ ‬خارجی‌ها‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬تماشای‭ ‬زورخانه‭ ‬ببریم

این‭ ‬استاد‭ ‬موسیقی‭ ‬در‭ ‬ادامه‭ ‬توصیه‌هایی‭ ‬برای‭ ‬خوانندگان‭ ‬ماهنامه‭ ‬سفر‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬آن‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬گستره‭ ‬تاریخ‭ ‬کهن‭ ‬این‭ ‬سرزمین،‭ ‬فرهنگ‌های‭ ‬مختلفی‭ ‬پا‭ ‬گرفته‭ ‬است‭. ‬ایران‭ ‬مهد‭ ‬شعر‭ ‬است‭ ‬همان‌طور‭ ‬که‭ ‬ایتالیا‭ ‬مهد‭ ‬موسیقی‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬آمریکا‭ ‬مهد‭ ‬صنعت‭ ‬است‭. ‬آن‭ ‬چه‭ ‬مزیت‭ ‬دارد‭ ‬باید‭ ‬ادبیات‭ ‬ایران‭ ‬و‭ ‬شعر‭ ‬این‭ ‬مملکت‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬خارجی‌ها‭ ‬یادآوری‭ ‬کرد‭. ‬خارجی‌ها‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬تماشای‭ ‬”زورخانه”‭ ‬ببریم‭ ‬و‭ ‬آیین‌های‭ ‬سنتی‭ ‬چون‭ ‬محرم‭ ‬را‭ ‬نشان‌شان‭ ‬بدهیم‭. ‬همان‌طور‭ ‬که‭ ‬انگلستان‭ ‬به‭ ‬شکسپیر‭ ‬و‭ ‬آلمان‭ ‬به‭ ‬گوته‭ ‬شهرت‭ ‬دارد‭.‬

در‭ ‬نظر‭ ‬داشته‭ ‬باشیم‭ ‬که‭ ‬آرامش‭ ‬درونی‭ ‬و‭ ‬فرهنگ‭ ‬در‭ ‬موسیقی‭ ‬به‭ ‬خصوص‭ ‬در‭ ‬موسیقی‭ ‬کلاسیک‭ ‬نهفته‭ ‬است‭. ‬آن‭ ‬چه‭ ‬که‭ ‬موسیقی‭ ‬محلی‭ ‬را‭ ‬نیز‭ ‬زیبا‭ ‬جلوه‭ ‬می‌دهد‭ ‬بیشتر‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬اشعار‭ ‬شعرای‭ ‬ماست‭. ‬چون‭ ‬شعرا‭ ‬آن‭ ‬قدر‭ ‬قوی‭ ‬هستند‭ ‬که‭ ‬مردم‭ ‬بیشتر‭ ‬شعر‭ ‬را‭ ‬گوش‭ ‬می‌کنند‭ ‬تا‭ ‬موسیقی‭. ‬

استاد‭ ‬خالقی‭ ‬تعریف‭ ‬می‌کرد‭ ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬اجرای‭ ‬آقای‭ ‬بنان‭ ‬در‭ ‬برنامه‭ ‬گل‌ها‭ ‬به‭ ‬اتمام‭ ‬می‌رسید،‭ ‬در‭ ‬بین‭ ‬دو‭ ‬برنامه‭ ‬موسیقی‭ ‬پخش‭ ‬می‌شد‭ ‬تا‭ ‬مردم‭ ‬گوش‭ ‬کنند‭. ‬اما‭ ‬زمان‭ ‬موسیقی‭ ‬که‭ ‬فرا‭ ‬می‌رسید‭ ‬مردم‭ ‬صدای‭ ‬رادیو‭ ‬را‭ ‬کم‭ ‬می‌کردند‭ ‬و‭ ‬او‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬گله‌مند‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬چرا‭ ‬به‭ ‬موسیقی‭ ‬کم‌توجهیم‭. ‬

مردم‭ ‬ما‭ ‬از‭ ‬خردسالی‭ ‬با‭ ‬ادبیات‭ ‬آشنا‭ ‬می‌شوند‭. ‬همانند‭ ‬ایتالیا‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬آواز‭ ‬آشنا‭ ‬می‭ ‬شوند‭. ‬باید‭ ‬بدانیم‭ ‬که‭ ‬خداوند‭ ‬همه‭ ‬چیز‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬دنیا‭ ‬تقسیم‭ ‬کرده‭ ‬و‭ ‬ما‭ ‬تکه‭ ‬ای‭ ‬از‭ ‬پازل‭ ‬جهانی‭ ‬هستیم‭. ‬همان‌طور‭ ‬که‭ ‬آمریکا‭ ‬پایتخت‭ ‬صنعت‭ ‬است،‭ ‬ایتالیا‭ ‬پایتخت‭ ‬آواز‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬فلسفه‭ ‬آلمان‭ ‬کم‌نظیر‭ ‬است،‭ ‬کسی‭ ‬هم‭ ‬شعر‭ ‬ایران‭ ‬را‭ ‬ندارد‭ ‬این‌ها‭ ‬از‭ ‬هم‌جدایی‭ ‬ناپذیر‭ ‬هستند‭. ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬مسایل‭ ‬سیاسی‭ ‬نباید‭ ‬خدشه‌ای‭ ‬به‭ ‬فرهنگ‭ ‬مردم‭ ‬وارد‭ ‬کرد‭. ‬چرا‭ ‬که‭ ‬بشر‭ ‬به‭ ‬تعبیر‭ ‬سعدی‭ ‬اعضای‭ ‬یکدیگرند‭ ‬و‭ ‬یک‭ ‬بدن‭ ‬هستند‭. ‬

تبادل‭ ‬فرهنگ‌ها‭ ‬یک‭ ‬ضرورت‭ ‬است

اتفاق‭ ‬ناگواری‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬فرهنگ‭ ‬کشور‭ ‬افتاده‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬همه‭ ‬چیز‭ ‬به‭ ‬هم‭ ‬ریخته‭ ‬و‭ ‬کمبود‭ ‬فرهنگی‭ ‬در‭ ‬شهرها‭ ‬نمایان‭ ‬است‭. ‬هرکدام‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬خرده‭ ‬فرهنگ‌ها‭ ‬بی‌ارتباط‭ ‬با‭ ‬یکدیگرند‭ ‬مثل‭ ‬جزایر‭ ‬مختلفی‭ ‬در‭ ‬دریا‭ ‬هستیم‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬هیچ‭ ‬پلی‭ ‬به‭ ‬هم‭ ‬ارتباط‭ ‬نداریم‭. ‬یک‭ ‬فرد‭ ‬شهرنشین‭ ‬ارتباطی‭ ‬با‭ ‬یک‭ ‬شهرستانی‭ ‬ندارد‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬خلق‭ ‬و‭ ‬خوی‭ ‬او‭ ‬بی‌اطلاع‭ ‬است‭.‬

این‭ ‬موضوع‭ ‬زمانی‭ ‬مهم‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬شما‭ ‬با‭ ‬گردشگر‭ ‬خارجی‭ ‬روبرو‭ ‬باشید‭. ‬وقتی‭ ‬یک‭ ‬نفر‭ ‬آفریقایی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬کشور‭ ‬دعوت‭ ‬می‌کنید‭ ‬که‭ ‬فرهنگ‭ ‬شما‭ ‬را‭ ‬بشناسد‭ ‬یا‭ ‬یک‭ ‬خارجی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬اصفهان‭ ‬می‌برید‭ ‬تا‭ ‬شاهکارهای‭ ‬معماری‭ ‬را‭ ‬ببیند،‭ ‬خیلی‭ ‬خوب‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬شخص‭ ‬آفریقایی‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬خارجی‭ ‬هم‭ ‬احساس‭ ‬کند‭ ‬راهنمای‭ ‬تور،‭ ‬فرهنگ‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬هم‭ ‬می‌شناسد‭ ‬و‭ ‬مورد‭ ‬احترام‭ ‬است‭. ‬نه‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬شخص‭ ‬خارجی‭ ‬احساس‭ ‬کند‭ ‬ایرانی‭ ‬می‌خواهد‭ ‬جنس‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬او‭ ‬بفروشد‭ ‬و‭ ‬تمام‭. ‬حس‭ ‬خوب‭ ‬آن‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬فرهنگ‭ ‬خارجی‌ها‭ ‬هم‭ ‬اهمیت‭ ‬بدهید‭ ‬تا‭ ‬با‭ ‬دیدگاه‭ ‬بهتری‭ ‬ایران‭ ‬را‭ ‬ترک‭ ‬کند‭. ‬اگر‭ ‬بخواهید‭ ‬گردشگری‭ ‬را‭ ‬مانند‭ ‬یک‭ ‬کالا‭ ‬درنظر‭ ‬بگیرید،‭ ‬سودمندی‭ ‬نخواهد‭ ‬داشت‭. ‬راهنمایان‭ ‬تور‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬برای‭ ‬فرهنگ‭ ‬سفر‭ ‬تربیت‭ ‬شوند‭.‬

چکناواریان‭ ‬تاکید‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬آموزش‭ ‬بسیار‭ ‬مهم‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬برخورد‭ ‬با‭ ‬گردشگر‭ ‬ایتالیایی‭ ‬باید‭ ‬بدانید‭ ‬اپرا‭ ‬چیست؟‭ ‬ارکستر‭ ‬سمفونی‭ ‬چیست‭ ‬و‭ ‬راهنمای‭ ‬تور‭ ‬بداند‭ ‬بتهوفون‭ ‬و‭  ‬موتزارت‭ ‬کیستند‭. ‬این‭ ‬اطلاعات‭ ‬گفتمان‭ ‬صحیح‭ ‬و‭ ‬دو‭ ‬طرفه‭ ‬برقرار‭ ‬می‌کند‭ ‬رفتار‭ ‬ماشینی‭ ‬با‭ ‬گردشگر‭ ‬خارجی‭ ‬در‭ ‬دنیای‭ ‬امروز‭ ‬ناکارآمد‭ ‬است‭. ‬خیابان‭ ‬باید‭ ‬دو‭ ‬طرفه‭ ‬باشد‭ ‬و‭ ‬فرهنگ‭ ‬گردشگران‭ ‬خارجی‭ ‬را‭ ‬بشناسیم‭ ‬و‭ ‬آن‌ها‭ ‬نیز‭ ‬افتخار‭ ‬کنند‭ ‬که‭ ‬اگر‭ ‬ایران‭ ‬حافظ‭ ‬و‭ ‬سعدی‭ ‬دارد‭. ‬آن‌ها‭ ‬ادیسون‭ ‬و‭ ‬داوینچی‭ ‬دارند‭. ‬تاکید‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬موضوعات‭ ‬گفتمان‭ ‬بهتری‭ ‬در‭ ‬صنعت‭ ‬گردشگری‭ ‬ایران‭ ‬ایجاد‭ ‬خواهد‭ ‬کرد‭.‬

خرستان‭ ‬و‭ ‬آدم‌ها

لوریس‭ ‬چکناوارایان‭ ‬در‭ ‬اسفندماه‭ ‬سال‭ ‬گذشته‭ ‬از‭ ‬کتاب‭ ‬طنز‭ ‬خود‭ ‬با‭ ‬عنوان‭ ‬”خرستان”‭ ‬رونمایی‭ ‬کرد‭. ‬کتابی‭ ‬که‭ ‬محمود‭ ‬دولت‌آبادی‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬سبک‭ ‬”گروتسک”‭ ‬می‌نامد‭. ‬سبکی‭ ‬حاوی‭ ‬هجو،‭ ‬طنز‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬مفاهیم‭ ‬اغراق‌آمیز‭ ‬که‭ ‬گاهی‭ ‬هم‭ ‬شنیع‭ ‬می‌شود‭ ‬و‭ ‬معمولا‭ ‬واکنش‭ ‬به‭ ‬جایی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬فرد‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬زندگی‭ ‬می‌کند‭. ‬او‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬کتاب‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬باور‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬آدمیزاد‭ ‬در‭ ‬روز‭ ‬اگر‭ ‬چند‭ ‬بار‭ ‬خریت‭ ‬نکند‭ ‬آدم‭ ‬نمی‌شود‭. ‬

چکناواریان‭ ‬درباره‭ ‬انگیزه‭ ‬نگارش‭ ‬خرستان‭ ‬به‭ ‬ماهنامه‭ ‬گفت‭: ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬خریات‌های‭ ‬روزانه‭ ‬بشر‭ ‬این‭ ‬کتاب‭ ‬را‭ ‬نوشته‌ام‭. ‬اگر‭ ‬خودمان‭ ‬را‭ ‬زیر‭ ‬ذره‌بین‭ ‬نگاه‭ ‬کنیم‭ ‬تعداد‭ ‬زیادی‭ ‬از‭ ‬خریت‌ها‭ ‬را‭ ‬انجام‭ ‬می‌دهیم‭. ‬این‭ ‬کتاب۳۱‭ ‬داستان‭ ‬مختلف‭ ‬درباره‭ ‬خرهاست‭. ‬درباره‭ ‬کشور‭ ‬خیالی‭ ‬خرستان‭ ‬و‭ ‬الاغستان‭ ‬که‭ ‬فوق‭ ‬العاده‭ ‬پیشرفت‭ ‬می‌کنند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۳۰۰۰‭ ‬انسان‌ها،‭ ‬گوش‭ ‬دراز‭ ‬می‌کنند‭ ‬و‭ ‬دم‭ ‬می‌گذارند‭ ‬تا‭ ‬مثل‭ ‬خرها‭ ‬زندگی‭ ‬کنند‭. ‬او‭ ‬با‭ ‬خنده‭ ‬می‌گوید‭ ‬حالا‭ ‬که‭  ‬از‭ ‬میمون‭ ‬آدم‭ ‬به‌وجود‭ ‬آمده،‭ ‬خب‭ ‬چه‭ ‬اشکالی‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬روزی‭ ‬نوبت‭ ‬خرها‭ ‬هم‭ ‬‬فرا‭ ‬برسد‭…‬

منبع:‌ماهنامه سفر، شماره ۶۵

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.