دژ کنگلو: عقابی با بال‌‌های باز

kanglo1

قلعه‭ ‬کنگلو‭ ‬شاهکاری‭ ‬از‭ ‬دوران‭ ‬ساسانی‭ ‬با‭ ‬قرار‭ ‬گیری‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬استتار‭ ‬طبیعی ‬در‭ ‬طول‭ ‬تاریخ‭ ‬از‭ ‬دست‌اندازی بیگانگان سال‌ها در امان بود.

‭ ‬این‭ ‬بنا‭ ‬از‭ ‬یک‭ ‬هسته‭ ‬مرکزی‭ ‬و‭ ‬دو‭ ‬بازو‭ ‬تشکیل‭ ‬شده‭ ‬است،‭  ‬دژ‭ ‬کنگلو‭ ‬به‭ ‬عقابی‭ ‬با‭ ‬بال‌های‭ ‬باز‭ ‬می‌ماند‭. ‬همان‭ ‬بازوهایی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬برای‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬رانش‭ ‬هسته‭ ‬مرکزی‭ ‬دژ‭ ‬تعبیه‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬

پلان‭ ‬منحصر‭ ‬به‌فرد‭ ‬دژ‭ ‬کنگلو‭ ‬در‭ ‬میان‭ ‬استحکامات‭ ‬دفاعی‭ ‬ایران‭ ‬با‭ ‬بهره‌گیری‭ ‬از‭ ‬تکنیک‌های‭ ‬بومی‭ ‬البرز‭ ‬ساخته‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬دارای‭ ‬معماری‭ ‬اشکانی‭- ‬ساسانی‭ ‬است‭ .‬

به‭ ‬گفته‭ ‬سامان‭ ‬توفیق‭ ‬سرپرست‭ ‬پروژه‭ ‬ملی‭ ‬غار‭- ‬دژ‭ ‬اسپهبد‭ ‬خورشید‭ ‬می‌گوید‭: ‬در‭ ‬فرم‭ ‬تاق‌های‭ ‬این‭ ‬قلعه‭ ‬قابل‭ ‬قیاس‭ ‬با‭ ‬غار‭ ‬دژ‭ ‬اسپهبد‭ ‬خورشید‭ ‬در‭ ‬همین‭ ‬منطقه‭ ‬و‭ ‬قلعه‭ ‬دختر‭ ‬فیروزآباد،کاخ‭ ‬سروستان‭ ‬و‭ ‬مجموعه‭ ‬تخت‭ ‬سلیمان‭ ‬در‭ ‬دیگر‭ ‬نقاط‭ ‬ایران‭ ‬است‭. ‬

توفیق‭ ‬اظهار‭ ‬داشت‭ : ‬از‭ ‬این‭ ‬دژ‭ ‬سازه‭ ‬هایی‭ ‬با‭ ‬پلان‭ ‬چهار‭ ‬گوش‭ ‬و‭ ‬بقایای‭ ‬اندودکاری‭ ‬با‭ ‬کاوش‭ ‬باستان‭ ‬شناسی‭ ‬بیرون‭ ‬آمد‭ ‬که‭ ‬نشان‭ ‬می‭ ‬دهد‭ ‬برای‭ ‬ذخیره‭ ‬آب‭ ‬و‭ ‬مایعات‭ ‬ایجاد‭ ‬شده‭ ‬اند‭. ‬او‭ ‬نوع‭ ‬معماری‭ ‬قلعه‭ ‬کنگلو‭ ‬را‭  ‬از‭ ‬دوره‭ ‬ساسانی‭ ‬و‭ ‬مصالح‭ ‬بکار‭ ‬رفته‭ ‬درآن‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬جنس‭ ‬سنگ‭ ‬و‭ ‬گچ‭ ‬نیم‭ ‬کوب‭ ‬اعلام‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬گفت‭ :  ‬اندود‭ ‬گچ‭ ‬با‭ ‬خاکی‭ ‬که‭ ‬دارای‭ ‬اکسید‭ ‬آهن‭  ‬است‭ ‬نمای‭ ‬سرخ‭ ‬فام‭ ‬دژ‭ ‬کنگلو‭ ‬را‭ ‬سبب‭ ‬شده‭ ‬که‭ ‬البته‭ ‬در‭ ‬دهه‭ ‬اخیر‭ ‬شاید‭ ‬به‭ ‬دلایل‭ ‬تغییرات‭ ‬آب‭ ‬و‭ ‬هوایی‭ ‬و‭ ‬دخل‭ ‬و‭ ‬تصرف‭ ‬انسانی‭ ‬در‭ ‬طبیعت‭ ‬و‭ ‬اقلیم‭ ‬منطقه،‭ ‬کمی‭ ‬این‭ ‬سرخی‭ ‬کاسته‭ ‬و‭ ‬دگرگون‭ ‬شده‭ ‬است‭.‬

وی‭  ‬افزود‭: ‬این‭ ‬قلعه‭ ‬در‭ ‬استتار‭ ‬طبیعی‭ ‬بالای‭ ‬دره‭ ‬باستانی‭ ‬آرم‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬شکاف‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬رشته‭ ‬کوههای‭ ‬البرز‭ ‬در‭ ‬سوادکوه‭ ‬قرار‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬همین‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬دلایلی‭ ‬بوده‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬دستبرد‭ ‬و‭ ‬تجاوز‭ ‬بیگانگان‭ ‬و‭ ‬غارتگران‭ ‬در‭ ‬امان‭ ‬مانده‭ ‬است‭. ‬

توفیق‭ ‬گفت‭ : ‬در‭ ‬محوطه‭ ‬پیرامون‭ ‬قلعه،گورهایی‭ ‬رو‭ ‬به‭ ‬قلعه‭ ‬یا‭ ‬قله‭ ‬خرونرو‭  ‬مورد‭ ‬کاوش‭ ‬قرار‭ ‬گرفته‭ ‬که‭ ‬متعلق‭ ‬به‭  ‬اعصار‭ ‬آهن‭ ‬و‭ ‬دوره‭ ‬ساسانی‭ ‬هستند‭.‬

سرپرست‭ ‬پروژه‭ ‬ملی‭ ‬غار‭- ‬دژ‭ ‬اسپهبد‭ ‬خورشید‭ ‬از‭ ‬مهمترین‭ ‬کشفیات‭ ‬این‭ ‬محوطه‭ ‬را‭ ‬نگین‭ ‬انگشتری‭ ‬اعلام‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬واژه‭ ‬فرحی‭ ‬به‭ ‬معنی‭ ‬خوشبختی‭ ‬و‭ ‬شادکامی‭ ‬بر‭ ‬روی‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬وضوح‭ ‬قابل‭ ‬رویت‭ ‬است‭ .  ‬وی‭ ‬با‭ ‬اشاره‭ ‬به‭ ‬تعیین‭ ‬حریم‭ ‬شدن‭ ‬محوطه‭ ‬قلعه‭ ‬کنگلو‭ ‬اظهار‭ ‬امیدواری‭ ‬کرد‭ ‬در‭ ‬آینده‭ ‬نزدیک‭ ‬زمین‭ ‬های‭ ‬اطراف‭ ‬خریداری‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬تعامل‭ ‬بین‭ ‬دستگاه‭ ‬های‭ ‬مختلف‭ ‬این‭ ‬محوطه‭ ‬باستانی‭ ‬با‭ ‬ارزش‭ ‬برای‭ ‬بازدید‭ ‬گردشگران‭ ‬مناسب‌تر‭ ‬شود‭.‬

‭ ‬این‭ ‬باستان‭ ‬شناس‭ ‬یادآور‭ ‬شد‭: ‬اسپهبد‭ ‬خورشید‭ ‬در‭ ‬زمان‭ ‬حمله‭ ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬استتار‭ ‬کاملی‭ ‬که‭ ‬تنگه‭ ‬آریم‭ ‬داشت‭ ‬از‭ ‬دورن‭ ‬این‭ ‬دره‭ ‬خاندان‭ ‬و‭ ‬اموال‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬گذر‭ ‬داد‭. ‬

وی‭ ‬با‭ ‬اشاره‭ ‬به‭ ‬اینکه‭ ‬قلعه‭ ‬کنگلو‭ ‬در‭ ‬جنوب‭ ‬رشته‭ ‬کوه‭ ‬‮«‬خِرو‭ ‬نِرو‮»‬‭ ‬با‭ ‬ارتفاع‭ ‬۳۶۲۰‭ ‬متر‭ ‬قرار‭ ‬دارد،‭ ‬گفت‭: ‬بومیان‭ ‬‮«‬خِرو‭ ‬نِرو‮»‬‭ ‬را‭ ‬چِکِل‭ ‬به‭ ‬معنی‭ ‬چکاد‭ ‬کوه‭ ‬و‭ ‬صخره‭ ‬دست‭ ‬نیافتنی‭ ‬می‭ ‬نامند‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬باور‭ ‬ایشان،‭ ‬چِکِل‭ ‬آنقدر‭ ‬بلند‭ ‬است‭  ‬که‭ ‬خورشید‭ ‬هر‭ ‬روز‭ ‬برای‭ ‬طلوع‭ ‬از‭ ‬زیر‭ ‬آن‭ ‬بالا‭ ‬آمده‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬هنگام‭ ‬غروب‭ ‬از‭ ‬یال‭ ‬غربی‭ ‬چِکِل‭ ‬پایین‭ ‬می‭ ‬رود‭.‬

به‭ ‬گفته‭ ‬او‭ ‬این‭ ‬رشته‭ ‬کوه‭ ‬حد‭ ‬شرقی‭ ‬استان‭ ‬مازندران‭ ‬با‭ ‬استان‭ ‬سمنان‭ ‬و‭ ‬شرقی‭ ‬ترین‭ ‬بخش‭ ‬سوادکوه‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬باستان‌شناس‭ ‬گفت‭: ‬نکته‭ ‬جالب‭ ‬توجه‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬خط‭ ‬رأس‭ ‬قلعه‭ ‬کنگلو‭ ‬دقیقا‭ ‬با‭ ‬وسط‭ ‬رشته‭ ‬کوه‭ ‬خِرو‭ ‬نِرو‭ ‬تنظیم‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬پلان‭ ‬و‭ ‬فرم‭ ‬خاص‭ ‬این‭ ‬دژ،‭ ‬گمانه‌هایی‭ ‬مبنی‭ ‬بر‭ ‬کاربرد‭ ‬نجومی‭ ‬دژ‭ ‬کنگلو‭ ‬و‭ ‬چِکِل‭ ‬را‭ ‬تقویت‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬نیازمند‭ ‬بررسی‌های‭ ‬اخترشناسان‭ ‬و‭ ‬محققین‭ ‬این‭ ‬بخش‭ ‬هست‭.‬

توفیق‭ ‬با‭ ‬بیان‭ ‬این‌که‭ ‬هنوز‭ ‬باستان‭ ‬شناسان‭ ‬در‭ ‬تعیین‭ ‬کاربری‭ ‬قلعه‭ ‬کنگلو‭ ‬به‭ ‬اتفاق‭ ‬نظر‭ ‬نرسیده‭ ‬اند‭ ‬اظهار‭ ‬داشت‭: ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬شواهد‭ ‬موجود‭ ‬و‭ ‬ساختار‭ ‬معماری‭ ‬این‭ ‬بنا‭ ‬می‌تواند‭ ‬نیایشگاه،‭ ‬بنای‭ ‬یادمانی،‭ ‬کوشک‭ ‬سلطنتی،‭ ‬تفرجگاه‭ ‬و‭ … ‬باشد‭ .‬

سرپرست‭ ‬پروژه‭ ‬ملی‭ ‬غار‭- ‬دژ‭ ‬اسپهبد‭ ‬خورشید‭ ‬تصریح‭ ‬کرد‭: ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬وجود‭ ‬ساختار‭ ‬باقی‭ ‬مانده‭ ‬از‭ ‬سازه‌های‭ ‬ذخیره‭ ‬آب‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬حتم‭ ‬این‭ ‬قلعه‭ ‬در‭ ‬گذشته‭ ‬محل‭ ‬زندگی‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬وی‭ ‬با‭ ‬اشاره‭ ‬به‭ ‬این‌که‭ ‬کنگِلو‭ ‬در‭ ‬زبان‭ ‬محلی‭ ‬مازندرانی‭ ‬به‭ ‬کنگِلی‭ ‬هم‭ ‬معروف‭ ‬است،‭ ‬تصریح‭ ‬کرد‭: ‬کَنگِلی‭ ‬در‭ ‬زبان‭ ‬مازندرانی‭ ‬به‭ ‬زنبور‭ ‬گفته‭ ‬می‭ ‬شود‭. ‬

شاید‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬این‌که‭ ‬کندوی‭ ‬زنبور‭ ‬عسل‭ ‬همیشه‭ ‬یادآور‭ ‬و‭ ‬الهام‌بخش‭ ‬دژ‭ ‬و‭ ‬قلعه‭ ‬هست‭ ‬و‭ ‬قلعه‭ ‬کنگلو‭ ‬هم‭ ‬تشبیه‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬

او‭ ‬افزود‭: ‬هم‌چنین‭ ‬واژه‭ ‬‮«‬لی‭ ‬یا‭ ‬لو‮»‬‭ ‬در‭ ‬زبان‭ ‬مازندرانی‭ ‬به‭ ‬معنی‭ ‬غار‭ ‬یا‭ ‬اِشکفت‭ ‬است‭  ‬مانند‭ ‬اسامی‭ ‬غارهای‭ ‬پلنگِ‭ ‬لی،‭ ‬دیوِلی،‭ ‬بِزِلی‭ ‬و‭.. ‬که‭ ‬در‭ ‬صفحات‭ ‬البرز‭ ‬دیده‭ ‬می‭ ‬شوند‭.‬

این‭ ‬پژوهشگر‭  ‬با‭ ‬اشاره‭ ‬به‭ ‬قرارگیری‭ ‬قلعه‭ ‬کنگلو‭ ‬در‭ ‬دره‭ ‬آریم‭ ‬افزود‭: ‬در‭ ‬وجه‭ ‬تسمیه‭ ‬نام‭ ‬‮«‬آریم‮»‬‭ ‬به‭ ‬شهر‭ ‬‮«‬آرِم‭ ‬خواست‮»‬‭ ‬در‭ ‬متون‭ ‬جغرافیایی‭ ‬بر‭ ‬می‭ ‬خوریم،‭ ‬که‭ ‬ریشه‭ ‬ساسانی‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬کوه‭ ‬قارِن‭ ‬قرار‭ ‬داشته‭ ‬است‭. ‬

او‭ ‬افزود‭: ‬در‭ ‬قرن‭ ‬سوم‭ ‬وقتی‭ ‬اعراب‭ ‬بر‭ ‬آل‭ ‬قارِن‭ ‬غلبه‭ ‬می‌کنند،‭ ‬حکومت‭ ‬این‭ ‬کوهستان‭ ‬به‭ ‬شهریار‭ ‬باوندی‭ ‬واگذار‭ ‬می‭ ‬شود‭ ‬و‭ ‬نام‭ ‬کوه‭ ‬به‭ ‬شهریار‭ ‬کوه‭ ‬تغییر‭ ‬نام‭ ‬پیدا‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬نشست‭ ‬گاه‭ ‬ییلاقی‭ ‬اسپهبدان‭ ‬در‭ ‬آریم‭ ‬بود‭.‬

این‭ ‬باستان‌شناس‭ ‬با‭ ‬اشاره‭  ‬به‭ ‬مرمت‭ ‬موردی‭ ‬قلعه‭ ‬کنگلو‭ ‬در‭ ‬اوایل‭ ‬دهه‭ ‬۹۰‭  ‬گفت‭: ‬در‭ ‬حال‭ ‬حاضر‭ ‬شکافی‭ ‬طولی‭ ‬روی‭ ‬برج‭ ‬مرکزی‭ ‬آن‭ ‬ایجاد‭ ‬شده‭ ‬که‭ ‬متأسفانه‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬برداشت‭ ‬داربست‌های‭ ‬فلزی‭ ‬که‭ ‬تا‭ ‬چندی‭ ‬پیش‭ ‬اثر‭ ‬را‭ ‬نگاه‭ ‬می‭ ‬داشت‭ ‬با‭ ‬کوچک‌ترین‭ ‬رانش‭ ‬و‭ ‬زمین‭ ‬لرزه،‭ ‬خطر‭ ‬ریزش‭ ‬این‭ ‬معماری‭ ‬بی‭ ‬نظیر‭ ‬را‭ ‬تهدید‭  ‬می‌کند‭ .‬

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.