سفر آنلاین
About us

About us

SAFAR (TOUR & TRAVEL MONTHLY), an Iranian travel luxurious journal is entirely independent. Our professional editorial board provides reports and analysis on travel business in Iran as well as covering world travel market events. The magazine has the highest circulation figures within its particular theme area. Our editorial standards and publishing quality are outstanding and our readership statistics are in themselves a guarantee that advertisers message will reach the greatest possible number of potential clients. SAFAR magazine`s articles are always technically orientated and informative.  We strive to ensure that the contents are accurate, the texts explicative and concise yet readable,…[ادامه]

About us
خواندم !

ارز دو نرخی، نشانه نبود تعادل در کل اقتصاد است

نوشته شده توسط در تاریخ ۱۷ آذر ۱۳۹۷ 467 بازدید

بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬به‭ ‬ریاست‭ ‬عبدالناصر‭ ‬همتی‭ ‬از‭ ‬بسته‭ ‬دوم‭ ‬سیاست‌های‭ ‬ارزی‭ ‬دولت‭ ‬رونمائی‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬ضمن‭ ‬آن،‭ ‬برای‭ ‬کالاهای‭ ‬ضروری‭ ‬نرخ‭ ‬ارز‭ ‬ثابت‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬نرخ‭ ‬ارز‭ ‬مورد‭ ‬نیاز‭ ‬اقلام‭ ‬دیگر،‭ ‬در‭ ‬بازار‭ ‬ثانویه‭ ‬تعیین‭ ‬می‏شود‭. ‬صرافی‌ها‭ ‬نیز‭ ‬فعال‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬می‌توانند‭ ‬خرید‭ ‬و‭ ‬فروش‭ ‬ارز‭ ‬را‭ ‬آزادانه‭ ‬انجام‭ ‬دهند‭. ‬آیا‭ ‬این‭ ‬سیاست‭ ‬موفق‭ ‬می‌شود؟‭ ‬با‭ ‬دکتر‭ ‬علی‭ ‬رشیدی‭ ‬اقتصاددان‭ ‬و‭ ‬معاون‭ ‬اقتصادی‭ ‬اسبق‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬به‭ ‬گفت‭ ‬و‭ ‬گو‭ ‬نشستیم‭ . ‬علی‭ ‬رشیدی‭ ‬لیسانس‭ ‬اقتصاد‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬دانشگاه‭ ‬تهران،‭ ‬فوق‭ ‬لیسانس‭ ‬اقتصاد‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬دانشگاه‭ ‬مینه‌سوتای‭ ‬آمریکا‭ ‬و‭ ‬دکترای‭ ‬اقتصاد‭ ‬با‭ ‬گرایش‭ ‬بانکداری‭ ‬مرکزی‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬دانشگاه‭ ‬پنسیلوانیا‭ ‬دریافت‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬معاونت‭ ‬اداره‭ ‬بررسی‏های‭ ‬اقتصادی‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۱۳۴۸،‭ ‬اولین‭ ‬سمت‭ ‬این‭ ‬اقتصاددان‭ ‬در‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬ایران‭ ‬بود‭. ‬بعد‭ ‬از‭ ‬انقلاب،‭ ‬معاونت‭ ‬اقتصادی‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬ملی‭ ‬کردن‭ ‬بانک‏ها،‭ ‬مدیر‌عامل‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬بانک‏ها‭  ‬شد‭. ‬وی‭ ‬از‭ ‬بنیان‌گذاران‭ ‬انجمن‭ ‬اقتصاددانان‭ ‬ایران‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬طی‭ ‬سال‏ها،‭ ‬ریاست‭ ‬این‭ ‬انجمن‭ ‬را‭ ‬برعهده‭ ‬داشته‭ ‬است‭.  ‬در‭ ‬ادامه‭ ‬‬گفت‌وگوی همایون ذرقانی با ایشان‭ ‬را‭ ‬می‎خوانید‭.‬

جهش‏‌های‭ ‬نابهنگام‭ ‬ارز‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬موضوعاتی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬دولت‏‌های‭ ‬مختلف‭ ‬اتفاق‭ ‬افتاده‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬روند‭ ‬جهش‌گونه‭ ‬به‭ ‬ویژه‭ ‬در‭ ‬دوره‭ ‬دوم‭ ‬این‭ ‬دولت‌ها‭ ‬را‭ ‬چگونه‭ ‬تحلیل‭ ‬می‏‌کنید؟

اگر‭ ‬بخواهیم‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬را‭ ‬علمی‭ ‬تحلیل‭ ‬کنیم،‭ ‬کل‭ ‬اغتشاش‭ ‬پولی‭ ‬ایران‭ ‬قبل‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬۱۳۵۷‭ ‬شروع‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬یعنی‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬نفتی‭ ‬اوپک‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۱۳۵۱،‭ ‬درآمد‭ ‬ارزی‭ ‬ایران‭ ‬از‭ ‬حدود‭ ‬۲‭ ‬به‭ ‬۲۶میلیارد‭ ‬دلار‭ ‬رسید‭. ‬از‭ ‬زمان‭ ‬رضاشاه‭ ‬تا‭ ‬سال‭ ‬۱۳۳۶‭ ‬نرخ‭ ‬رسمی‭ ‬۱دلار‭  ‬۳۲‭.‬۵‭ ‬ریال‭ ‬بود‭. ‬در‭ ‬سال‭ ‬۱۳۳۶‭ ‬بنا‭ ‬به‭ ‬توصیه‭ ‬صندوق‭ ‬بین‏المللی‭ ‬پول،‭ ‬ارزش‭ ‬برابری‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬طلا‭ ‬نصف‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬نرخ‭ ‬دلار‭ ‬به‭ ‬۷۵‭/‬۷۵‭ ‬بالا‭ ‬رفت‭.‬

هم‌زمان‭ ‬با‭ ‬انقلاب‭ ‬نفتی‭ ‬اوپک،‭ ‬عرضه‭ ‬دلار‭ ‬زیاد‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬قیمت‭ ‬دلار‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬ریال‭ ‬پایی
ن‭ ‬آمد‭.  ‬ارزش‭ ‬ریال‭ ‬حدود‭ ‬۱۰درصد‭ ‬افزایش‭ ‬یافت‭. ‬

برای‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬بفهمیم‭ ‬منشاء‭ ‬عرضه‭ ‬ارز‭ ‬یا‭ ‬دلار‭ ‬چیست‭ ‬باید‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬موازنه‭ ‬پرداخت‏‌های‭ ‬کشور‭ ‬نگاه‭ ‬کنیم‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬بخش‭ ‬اول،‭ ‬حساب‭ ‬جاری‭ ‬است‭  ‬و‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬صادرات،‭ ‬واردات‭ ‬و‭ ‬خدمات (‬مثل‭ ‬حمل‌و‌نقل،‭ ‬بیمه،‭  ‬گردشگری‭ ‬و‭( …. ‬محاسبه‭ ‬می‏‌شود‭. ‬

‭ ‬در‭  ‬دوره‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬۱۳۵۱‭ ‬خالص‭ ‬حساب‭ ‬جاری‭ ‬ایران‭ ‬مثبت‭ ‬است؛‭ ‬یعنی‭ ‬درآمد‭ ‬صادرات‭ ‬نفتی‭ ‬که‭ ‬پنج‭ ‬برابر‭ ‬شده‭ ‬بود‭ ‬به‭ ‬علاوه‭ ‬آن‏چه‭ ‬که‭  ‬از‭ ‬خارج‭ ‬به‭ ‬ایران‭ ‬فرستاده‭ ‬می‏شد‭ ‬و‭ ‬سرمایه‏گذاری‏های‭ ‬خارجی‭ ‬در‭ ‬صنایع‭ ‬و‭ ‬بانک‭ ‬و‭ ‬گردشگری‭ ‬و‭ ‬غیره،‭ ‬بیش‏تر‭ ‬از‭ ‬ارزی‭ ‬بوده‭ ‬که‭  ‬از‭ ‬ایران‭ ‬خارج‭ ‬می‏شد‭. ‬بنابراین‭ ‬نرخ‭ ‬دلار‭ ‬پایین‭ ‬می‏آمد‭.‬

این‭ ‬تحول،‭ ‬مخالف‭ ‬منافع‭ ‬دو‭ ‬گروه‭ ‬بود‭ ‬دشمن‭ ‬واقعی‭ ‬این‭ ‬وضعیت،‭ ‬بازار‭ ‬بود‭. ‬در‭ ‬آن‭ ‬زمان‭ ‬نقش‭ ‬بازاری‏‌ها‭ ‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬روز‌به‌روز‭ ‬ضعیف‏تر‭ ‬می‌شد‭ ‬و‭ ‬ارزهایی‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬خارج‭ ‬می‏‌آمد‭ ‬و‭ ‬روابط‭ ‬مستقیم‭ ‬کارخانه‏‌داران‭ ‬با‭ ‬کشورهای‭ ‬خارجی‭ ‬موجب‭ ‬مستقل‭ ‬شدن‭ ‬آن‌ها‭ ‬از‭ ‬بازار‭ ‬می‏‌شد‭.  ‬

از‭ ‬طرف‭ ‬دیگر‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬دوره،‭ ‬بانک‏‌های‭ ‬خصوصی‭ ‬و‭ ‬مشترک‭ ‬بین‭ ‬ایران‭ ‬و‭ ‬کشورهای‭ ‬دیگر‭ ‬تأسیس‭ ‬شدند‭ ‬که‭ ‬نقش‭ ‬مهمی‭ ‬در‭ ‬کنترل‭ ‬ارز‭ ‬و‭ ‬هدایت‭ ‬درآمدها‭ ‬و‭ ‬انتقال‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬صنایع‭ ‬داشتند‭. ‬در‭ ‬سال‭ ‬۱۳۵۴‭ ‬روحانیت‭ ‬با‭ ‬شنیدن‭ ‬اعتراضات‭ ‬بازاری‏‌ها،‭ ‬موضوع‭ ‬ربوی‭ ‬و‭ ‬استعماری‭ ‬بودن‭ ‬بانک‏‌ها‭ ‬و‭ ‬بیگانه‭ ‬بودن‭ ‬آن‌ها‭ ‬را‭ ‬مطرح‭ ‬کردند‭ ‬تا‭ ‬مردم‭ ‬پول‏‌هایشان‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬بانک‭ ‬خارجی‭ ‬نگذارند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬مقابل،‭ ‬صندوق‏‌های‭ ‬مضاربه‏‌ای‭ ‬تشکیل‭ ‬شد‭ ‬تا‭ ‬مقدار‭ ‬زیادی‭ ‬از‭ ‬پول‭ ‬مردم‭ ‬از‭ ‬بانک‏‌ها‭ ‬بیرون‭ ‬آمد‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬صندوق‏‌های‭ ‬مضاربه‏‌ای‭ ‬منتقل‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬موجب‭ ‬شد‭ ‬در‭ ‬کار‭ ‬بانک‏‌ها‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬در‭ ‬توزیع‭ ‬پول‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬اختلال‭ ‬ایجاد‭ ‬شود‭. ‬

در‭ ‬جریانات‭ ‬انقلاب‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬آن،‭ ‬قضیه‭ ‬ربوی‭ ‬بودن‭ ‬فعالیت‭ ‬بانک‏‌ها‭ ‬تشدید‭ ‬و‭ ‬موضوع‭  ‬ملی‭ ‬شدن‭ ‬بانک‏‌ها‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬هم‭  ‬بانکداری‭ ‬اسلامی‭ ‬مطرح‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬اخوان‭ ‬المسلمین‭ ‬در‭ ‬ممالک‭ ‬عربی‭ ‬راه‭ ‬انداخته‭ ‬بود‭. ‬بعد‭ ‬از‭ ‬اشغال‭ ‬سفارت‭ ‬آمریکا،‭  ‬این‭ ‬کشور،‭ ‬موجودی‏‌های‭ ‬ارزی‭ ‬ایران‭ ‬را‭ ‬مسدود‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬نتیجه،‭  ‬منابع‭ ‬عرضه‭ ‬ارز‭ ‬قطع‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬مقابل،‭ ‬تقاضای‭ ‬خروج‭ ‬به‭ ‬شدت‭ ‬بالا‭ ‬رفت‭. ‬

در‭ ‬این‭ ‬وضعیت،‭ ‬به‭ ‬درآمد‭ ‬و‭ ‬قیمت‭ ‬نفت‭ ‬در‭ ‬سطح‭ ‬جهانی‭ ‬بیش‏تر‭ ‬متکی‭ ‬شدیم‭. ‬منطقی‏‌ترین‭ ‬سیاست‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬دوران‭ ‬این‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬نرخ‭ ‬ارز‭ ‬متغیر‭ ‬شود‭ ‬و‭ ‬فروش‭ ‬ارز‭ ‬کنترل‭ ‬شود،‭ ‬همان‌طور‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬دوران‭ ‬رضا‌شاه‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬انجام‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬نتایج‭ ‬حیرت‏‌انگیز‭ ‬بار‭ ‬آورده‭ ‬بود‭.‬

در‭ ‬ایران‭ ‬حساسیت‭ ‬نرخ‭ ‬ارز‭ ‬در‭ ‬بازار‭ ‬از‭ ‬یک‭ ‬طرف‭ ‬به‭ ‬محدود‭ ‬بودن‭ ‬عرضه‭ ‬درآمد‭ ‬نفت‭ ‬از‭ ‬صادرات‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬طرف‭ ‬دیگر‭ ‬به‭ ‬فشار‭ ‬خروج‭ ‬سرمایه‭ ‬ربط‭ ‬پیدا‭ ‬می‏‌کند‭. ‬بنابراین‭ ‬با‭ ‬سقوط‭ ‬قیمت‭ ‬نفت‭ ‬و‭ ‬سقوط‭ ‬تولید‭ ‬و‭ ‬صادرات‭ ‬نفت،‭ ‬بودجه‭ ‬دولت‭ ‬به‭ ‬درآمد‭ ‬ارزی‭ ‬بیش‏تر‭ ‬وابسته‭ ‬می‏‌شود‭. ‬در‭ ‬حالی‭ ‬که‭ ‬هزینه‏‌های‭ ‬ریالی‭ ‬دولت‭ ‬به‭ ‬شدت‭ ‬افزایش‭ ‬می‏‌یابد‭ ‬و‭ ‬نهادهایی‭ ‬هستند‭ ‬که‭ ‬بودجه‭ ‬به‭ ‬آن‌ها‭ ‬تخصیص‭ ‬داده‭ ‬می‎شود‭ ‬ولی‭ ‬تأثیری‭ ‬بر‭ ‬توسعه‏‭ ‬اقتصادی‭ ‬کشور‭ ‬ندارند‭ ‬و‭ ‬هزینه‏‌هایی‭ ‬هستند‭ ‬که‭ ‬سربار‭ ‬بودجه‭ ‬می‏‌شوند،‭ ‬در‭ ‬نتیجه‭ ‬فشارهای‭ ‬تورمی‭ ‬در‭ ‬جامعه‭ ‬بالا‭ ‬می‏‌رود‭.  ‬

هر‭ ‬زمان‭ ‬فشارهای‭ ‬هزینه‏‌ای‭ ‬زیاد‭ ‬می‏‌شود،‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬غیرمستقل‭ ‬و‭ ‬تابع‭ ‬دولت‭ ‬مجبور‭ ‬می‏‌شود‭ ‬به‭ ‬دولت‭ ‬وام‭ ‬بدهد‭ ‬و‭  ‬نرخ‭ ‬ارز‭ ‬را‭ ‬بالا‭ ‬ببرد‭. ‬در‭ ‬حکومت‏‌های‭ ‬دموکراتیک،‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬مستقل‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬سه‭ ‬هدف‭ ‬را‭ ‬تعقیب‭ ‬می‏‌کند‭ ‬که‭ ‬عبارت‭ ‬است‭ ‬از‭ ‬پایین‭ ‬نگاه‭ ‬داشتن‭ ‬تورم،‭ ‬بالا‭ ‬بردن‭ ‬سطح‭ ‬اشتغال‭ ‬و‭ ‬رشد‭ ‬اقتصادی‭ ‬ضمن‭ ‬ثابت‭ ‬نگاه‭ ‬داشتن‭ ‬نرخ‭ ‬ارز‭. ‬اگر‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬مستقل‭ ‬باشد‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬سه‭ ‬مورد‭ ‬درست‭ ‬عمل‭ ‬شود،‭ ‬ارزش‭ ‬پول‭ ‬ملی‭ ‬ثابت‭ ‬می‏‌ماند‭. ‬در‭ ‬ایران،‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬زیر‭ ‬نظر‭ ‬وزارت‭ ‬دارایی‭ ‬فعالیت‭ ‬می‏‌کند‭ ‬و‭ ‬وزیر‭ ‬دارایی،‭ ‬رییس‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬را‭ ‬انتخاب‭ ‬می‏‌کند‭ ‬و‭ ‬مجری‭ ‬سیاست‭ ‬مالی‭ ‬و‭ ‬پولی‭ ‬دولت‭ ‬است‭.‬

در‭ ‬بحث‭ ‬اقتصاد،‭ ‬موردی‭ ‬که‭ ‬مطرح‭ ‬می‏‌شود‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬دو‭ ‬نرخی‭ ‬بودن،‭ ‬فساد‭ ‬ایجاد‭ ‬می‏‌کند‭. ‬الگویی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬دو‭ ‬نرخی‭ ‬کردن‭ ‬ارز‭ ‬در‭ ‬نظر‭ ‬هست،‭ ‬آیا‭ ‬در‭ ‬کشورهای‭ ‬دیگر‭ ‬هم‭  ‬اجرا‭ ‬می‏‌شود‭ ‬و‭ ‬ادامه‭ ‬این‭ ‬سیاست‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬ما‭ ‬چه‭ ‬تبعاتی‭ ‬خواهد‭ ‬داشت؟‭ ‬

دو‭ ‬نرخی‭ ‬کردن‭ ‬ارز‭ ‬نشانه‭ ‬نبود‭ ‬تعادل‭ ‬در‭ ‬بازار‭ ‬و‭ ‬نبود‭ ‬نیروهای‭ ‬بازار‭ ‬است‭. ‬تک‭ ‬نرخی‭ ‬بودن‭ ‬ارز‭ ‬وقتی‭ ‬معنا‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬بتوان‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬نرخ‭ ‬هر‭ ‬تقاضا‭ ‬را‭ ‬جواب‭ ‬داد‭ ‬و‭ ‬هیچ‭ ‬محدودیتی‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬راه‭ ‬نقل‭ ‬و‭ ‬انتقال‭ ‬سرمایه‭ ‬وجود‭ ‬نداشته‭ ‬باشد‭. ‬اگر‭ ‬چنین‭ ‬شود،‭  ‬تک‭ ‬نرخی‭ ‬شدن‭ ‬متعادل‭ ‬است‭.  ‬اقتصادی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬صورت‭ ‬عمل‭ ‬می‏کند،‭ ‬ستون‭ ‬بستانکار‭ ‬و‭ ‬بدهکار،‭ ‬موازنه‭ ‬پرداخت‏هایش‭  ‬تقریبا‭ ‬متعادل‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬نرخ‭ ‬ارز‭ ‬می‏تواند‭ ‬ثابت‭ ‬بماند‭.‬

بازی‭ ‬با‭ ‬نرخ‭ ‬ارز‭ ‬و‭ ‬نرخ‭ ‬بهره‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬شدت‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬هر‭ ‬شکلی،‭ ‬خارج‭ ‬از‭ ‬منطق‭ ‬اقتصاد‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬بزرگترین‭ ‬نشانه‭ ‬بیماری‭ ‬در‭ ‬اقتصاد،‭ ‬بالا‭ ‬بودن‭ ‬نرخ‭ ‬بهره‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬آزاد‭ ‬و‭ ‬تجارت‭ ‬آزاد،‭ ‬نرخ‭ ‬سود،‭ ‬بهره‭ ‬را‭ ‬هدایت‭ ‬می‏کند‭. ‬۲۴۰‭ ‬سال‭ ‬پیش،‭ ‬اقتصاددانان‭ ‬قرن‭ ‬هجدهم‭ ‬مثل‭ ‬فردیناندو‭ ‬گالیانی‭ ‬اعلان‭ ‬کردند،‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬نشانه‭ ‬سلامت‭ ‬یک‭ ‬اقتصاد،‭ ‬پایین‭ ‬بودن‭ ‬نرخ‭ ‬بهره‭ ‬است‭.‬

‭  ‬بسته‭ ‬ارزی‭ ‬جدید‭ ‬هیأت‭ ‬دولت‭ ‬که‭ ‬رونمایی‭ ‬شد،‭ ‬بازار‭ ‬ثانویه‏ای‭ ‬را‭ ‬باز‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬می‏تواند‭ ‬عمق‭ ‬زیادی‭ ‬هم‭ ‬داشته‭ ‬باشد‭. ‬آیا‭ ‬این‭ ‬می‌تواند‭ ‬دولت‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬گرداب‭ ‬بحران‭ ‬ارزی‭ ‬نجات‭ ‬دهد؟

‭  ‬بازار‭ ‬اولیه‭ ‬و‭ ‬ثانویه‭ ‬در‭ ‬کل‭ ‬بی‏معنی‭ ‬است‭ ‬و‭  ‬یک‭ ‬راه‭ ‬حل‭ ‬نصف‭ ‬و‭ ‬نیمه‭ ‬محسوب‭ ‬می‏شود‭. ‬البته‭ ‬اگر‭ ‬عرضه‭ ‬ارز‭ ‬واقعا‭ ‬زیاد‭ ‬شود،‭ ‬در‭ ‬کاهش‭ ‬نرخ‭ ‬ارز‭ ‬اثر‭ ‬دارد‭ ‬ولی‭ ‬مسأله‭ ‬را‭ ‬حل‭ ‬نمی‏کند‭ ‬چراکه‭ ‬همیشه‭ ‬صادرکننده،‭ ‬قیمت‏های‭ ‬واقعی‭ ‬را‭ ‬اعلام‭ ‬نمی‏کند‭ ‬تا‭ ‬تعهد‭ ‬ارزی‭ ‬کمتری‭ ‬داشته‭ ‬باشد‭.‬

‭ ‬سامانه‭ ‬کنترل‭ ‬ارزی‭ ‬و‭ ‬حفظ‭ ‬نرخ‭ ‬ارز‭ ‬و‭ ‬تعادل‭ ‬درآمدها‭ ‬و‭ ‬پرداخت‏ها‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬زمان‭ ‬رضاشاه‭ ‬اجرا‭ ‬شد‭ ‬موفق‭ ‬بود‭ ‬زیرا‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬نظام‭ ‬وقتی‭ ‬کالایی‭ ‬صادر‭ ‬می‏شد،‭ ‬به‭ ‬قیمتی‭ ‬که‭ ‬فروخته‭ ‬شده‭ ‬بود‭ ‬به‭ ‬او‭ ‬گواهی‭ ‬صدور‭ ‬داده‭ ‬می‏شد‭ ‬و‭ ‬حدود‭ ‬۶‭ ‬ماه‭ ‬فرصت‭ ‬داشت‭ ‬ارز‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬آورده‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬بانک‭ ‬ملی‭ ‬بفروشد‭. ‬واردکننده‭ ‬مجبور‭ ‬بود‭ ‬گواهی‭ ‬صدور‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬صادرکننده‭ ‬بخرد‭. ‬چون‭ ‬واردات‭ ‬سودآور‭ ‬بود،‭ ‬تجار‭ ‬تشویق‭ ‬می‏شدند‭ ‬که‭ ‬صادرات‭ ‬انجام‭ ‬دهند،‭ ‬ارز‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬کشور‭ ‬بیاورند‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬اجازه‭ ‬واردات‭ ‬داشته‭ ‬باشند‭. ‬به‭ ‬این‭ ‬ترتیب‭ ‬هر‭ ‬دو‭ ‬طرف‭ ‬مبادله‭ ‬کنترل‭ ‬و‭ ‬هدایت‭ ‬می‏شد‭. ‬اما‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬حاضر‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬این‭ ‬شرایط،‭ ‬مشخص‭ ‬نیست‭ ‬چه‭ ‬کالایی‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬کجا‭ ‬فروخته‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬این‌که‭ ‬چه‌قدر‭ ‬ارز‭ ‬تبادل‭ ‬شده،‭ ‬مبهم‭ ‬است‭.  ‬

تحریم‏ها‭ ‬هم‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬اثر‭ ‬دارد‭. ‬هرچه‭ ‬تنش‭ ‬با‭ ‬آمریکا‭ ‬و‭ ‬کشورهای‭ ‬دیگر‭ ‬بیشتر‭ ‬شود،‭ ‬فرار‭ ‬سرمایه‏ها‭ ‬از‭ ‬کشور‭ ‬بیشتر‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬ورود‭ ‬ارز‭ ‬با‭ ‬محدودیت‌هایی‭ ‬روبرو‭ ‬خواهد‭ ‬شد‭. ‬اشکالی‭ ‬که‭ ‬الان‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬وصول‭ ‬درآمدهای‭ ‬ارزی‭ ‬مملکت‭ ‬نیز‭ ‬اغتشاش‭ ‬ایجاد‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬معلوم‭ ‬نیست‭ ‬حتی‭ ‬چه‌قدر‭ ‬نفت‭ ‬صادر‭ ‬می‏شود‭ ‬و‭ ‬درآمدش‭ ‬به‭ ‬کجا‭ ‬واریز‭ ‬می‏شود‭.‬

تمام‭ ‬مواردی‭ ‬که‭ ‬گفته‭ ‬شد‭ ‬موجب‭ ‬شده،‭ ‬درآمدهای‭ ‬ارزی‭ ‬به‭ ‬صورتی‭ ‬که‭ ‬باید‭ ‬باشد،‭ ‬به‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬وارد‭ ‬نشود‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬همین‭ ‬دلیل،‭ ‬امکانات‭ ‬ارزی‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬محدود‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬بنابر‌این‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬از‭ ‬بالا‭ ‬بردن‭ ‬نرخ‭ ‬ارز‭ ‬استقبال‭ ‬می‏کند‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬یک‭ ‬طرف‭ ‬بتواند‭ ‬درآمدهای‭ ‬ریالی‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬دولت‭ ‬جمع‭ ‬کند‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬طرف‭ ‬دیگر‭ ‬شاید‭ ‬فشارهای‭ ‬تورمی‭ ‬را‭ ‬بکاهد‭. ‬

‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬نکات‭ ‬طرح‭ ‬پیشنهادی‭ ‬که‭ ‬آماده‭ ‬کرده‏ام‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬درآمدهای‭ ‬ارزی‭ ‬دولتی‭ ‬یعنی‭ ‬ارز‭ ‬حاصل‭ ‬از‭ ‬صادرات‭ ‬نفت‭ ‬و‭ ‬پتروشیمی‭ ‬و‭… ‬در‭ ‬یک‭ ‬جا‭ ‬جمع‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬متمرکز‭ ‬شود‭. ‬در‭ ‬۲۰‭ ‬جدول‭ ‬و‭ ‬چندین‭ ‬نمودار‭ ‬تهیه‭ ‬شده،‭ ‬تحولات‭ ‬چهل‭ ‬ساله‭ ‬در‭ ‬تمام‭ ‬زمینه‏های‭ ‬اقتصادی‭ ‬را‭  ‬بررسی‭ ‬کرده‏ام‭. ‬این‭ ‬بررسی‏ها‭ ‬نشان‭ ‬می‏دهد‭ ‬طی‭ ‬این‭ ‬مدت،‭ ‬رشد‭ ‬اقتصادی‭ ‬واقعی‭ ‬نداشته‏ایم‭.  ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬آمارهای‭ ‬رسمی،‭ ‬۱۲۴۰‭ ‬میلیارد‭ ‬دلار‭ ‬از‭ ‬ابتدای‭ ‬انقلاب‭ ‬تا‭ ‬به‭ ‬امروز‭ ‬درآمد‭ ‬نفت‭ ‬داشته‏ایم‭  ‬که‭ ‬۸۲۰‭ ‬میلیارد‭ ‬دلار‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬دوره‭ ‬احمدی‭ ‬نژاد‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬چرا‭ ‬این‭ ‬حجم‭ ‬بالای‭ ‬درآمد،‭ ‬در‭ ‬رشد‭ ‬اقتصادی‭ ‬تأثیر‭ ‬نگذاشته‭ ‬است‭ ‬موضوع‭ ‬سیاسی‭ ‬است؟‭ ‬رشد‭ ‬اقتصادی‭ ‬همیشه‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬متوسط‭ ‬زیر‭ ‬۲‭ ‬درصد‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬نمایانگر‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬مشکل‭ ‬اساسی‭ ‬و‭ ‬بزرگی‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬میان‭ ‬وجود‭ ‬داشته‭ ‬است‭. ‬

طرح‭ ‬پیشنهادی‭ ‬شما‭ ‬در‭ ‬بحث‭ ‬سفر‭ ‬و‭ ‬گردشگری‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬بستر‭ ‬فعلی‭ ‬تا‭ ‬چه‭ ‬حد‭ ‬می‏تواند‭ ‬تأثیرگذار‭ ‬باشد؟

مسأله‭ ‬گردشگری‭ ‬و‭ ‬تشویق‭ ‬به‭ ‬آن،‭ ‬پیچیده‏ترین‭ ‬و‭ ‬وسیع‏ترین‭ ‬موضوعی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬با‭  ‬تمام‭ ‬حوزه‏های‭ ‬اقتصادی،‭ ‬سیاسی،‭  ‬اجتماعی‭ ‬و‭ ‬فرهنگی‭ ‬جامعه‭ ‬در‭ ‬ارتباط‭ ‬است‭. ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬اغتشاش‏های‭ ‬سیاسی،‭ ‬اوضاع‭ ‬نابسامان‭ ‬اقتصادی،‭ ‬دیوان‌سالاری،‭ ‬به‭ ‬تعویق‭ ‬افتادن‭ ‬کارها،‭ ‬محدودیت‏های‭ ‬اجتماعی‭  ‬و‭ …. ‬در‭ ‬جامعه‭ ‬نمایان‭ ‬است،‭ ‬چگونه‭ ‬می‏توان‭ ‬گردشگر‭ ‬را‭ ‬جذب‭ ‬کرد؟‭ ‬بحث‭ ‬گردشگری‭ ‬بسیار‭ ‬گسترده‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬ابعاد‭ ‬مختلفی‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬باید‭ ‬جداگانه‭ ‬مورد‭ ‬بررسی‭ ‬قرا‭ ‬بگیرد‭.‬

بی‏ارزش‭ ‬شدن‭ ‬ریال‭ ‬و‭ ‬پول‭ ‬ملی،‭ ‬می‏تواند‭ ‬عامل‭ ‬مهمی‭ ‬برای‭ ‬جذب‭ ‬گردشگر‭ ‬کم‏درآمد‭ ‬باشد‭ ‬به‭ ‬شرطی‭ ‬که‭ ‬عوامل‭ ‬دیگر‭ ‬مانند‭ ‬امنیت‭ ‬اجتماعی،‭ ‬رعایت‭ ‬حقوق‭ ‬فردی،‭ ‬وضعیت‭ ‬مناسب‭ ‬هوا‭ ‬و‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬وجود‭ ‬داشته‭ ‬باشد‭.‬

‭ ‬

حال‭ ‬چه‭ ‬باید‭ ‬کرد؟

برای‭ ‬این‌که‭ ‬بتوانیم‭ ‬در‭ ‬اقتصاد،‭ ‬حرکت‭ ‬مثبتی‭ ‬داشته‭ ‬باشیم‭ ‬باید‭ ‬سه‭ ‬ساختار‭ ‬اصلی‭ ‬اصلاح‭ ‬شود؛‭ ‬نظام‭ ‬قضایی،‭ ‬نظام‭ ‬مالیاتی‭ ‬و‭ ‬استقلال‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬در‭ ‬اتخاذ‭ ‬سیاست‭ ‬پولی‭. ‬در‭ ‬حال‭ ‬حاضر‭ ‬حرکت‭ ‬این‭ ‬سه‭ ‬مرکز‭ ‬در‭ ‬مسیر‭ ‬اصلی‭ ‬قرار‭ ‬ندارد‭ ‬و‭ ‬بنابراین‭ ‬برای‭ ‬هر‭ ‬حرکت‭ ‬درستی‭ ‬مانع‭ ‬ایجاد‭ ‬می‏شود‭. ‬شیوه‏ای‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬حاضر‭ ‬وجود‭ ‬دارد،‭ ‬به‭ ‬هیچ‭ ‬وجه‭ ‬نظامی‭ ‬نیست‭ ‬که‭ ‬بتواند‭ ‬مشوق‭ ‬سرمایه‏گذاری‭ ‬و‭ ‬برنامه‏ریزی‭ ‬درازمدت،‭ ‬تنوع‭ ‬فناوری‭ ‬و‭ … ‬باشد‭.‬

اما‭ ‬در‭ ‬کوتاه‌مدت‭ ‬تنها‭ ‬راه‌حل،‭ ‬حفظ‭ ‬رابطه‭ ‬دوستی‭ ‬با‭ ‬اتحادیه‭ ‬اروپا‭ ‬و‭ ‬کاهش‭ ‬وابستگی‭ ‬به‭ ‬دلار‭ ‬است‭.  ‬۲۷‭ ‬کشوری‭ ‬که‭ ‬عضو‭ ‬این‭ ‬اتحادیه‭ ‬هستند،‭ ‬هم‭ ‬تا‭ ‬حد‭ ‬زیادی‭ ‬مستقل‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬متوجه‭ ‬منافع‭ ‬ملی‭ ‬خودشان‭ ‬هستند‭ ‬و‭ ‬هم‌چنین‭ ‬ممالک‭ ‬پیشرفته‭ ‬محسوب‭ ‬می‏شوند،‭ ‬سرمایه‭ ‬و‭ ‬فناوری‭ ‬دارند‭ ‬و‭ ‬کاملا‭ ‬می‏توانند‭ ‬برای‭ ‬نجات‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران‭ ‬اقدام‭ ‬کنند‭. ‬از‭ ‬سال‭ ‬۱۹۴۴‭ ‬که‭ ‬ساختار‭ ‬اقتصادی‭ ‬جهان‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬جنگ‭ ‬جهانی‭ ‬دوم‭ ‬شکل‭ ‬گرفت‭ ‬و‭ ‬صندوق‭ ‬بین‏المللی‭ ‬پول‭ ‬تأسیس‭ ‬شد،‭  ‬آمریکا‭ ‬و‭ ‬وزارت‭ ‬خزانه‏داری‭ ‬این‭ ‬کشور،‭ ‬بزرگ‌ترین‭ ‬کلاه‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬سر‭ ‬دنیا‭ ‬گذاشتند‭.     ‬

در‭ ‬آن‭ ‬سال،‭ ‬آمریکا‭ ‬به‭ ‬کشورهای‭ ‬اروپایی‭ ‬آسیب‭ ‬دیده‭ ‬در‭ ‬جنگ‭ ‬وعده‭ ‬کمک‭ ‬داد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬مقابل،‭ ‬دلار‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬صدر‭ ‬نشاند‭. ‬قیمت‭ ‬هر‭ ‬اونس‭ ‬طلا‭ ‬را‭ ‬۳۵‭ ‬دلار‭ ‬تضمین‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬کشورها‭ ‬می‏توانستند‭ ‬۳۵‭ ‬دلار‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬یک‭ ‬اونس‭ ‬طلا‭ ‬معاوضه‭ ‬کنند‭.  ‬بنابراین‭ ‬با‭ ‬تضمین‭ ‬قیمت‭ ‬دلار‭ ‬بر‭ ‬حسب‭ ‬طلا،‭ ‬دلار‭ ‬واحد‭ ‬پول‭ ‬بین‏المللی‭ ‬شد‭.   ‬در‭ ‬این‭ ‬زمان‭ ‬سامانه‭ ‬پرداخت‏های‭ ‬بین‏المللی‭ ‬هم‭ ‬نظم‭ ‬گرفت‭. ‬بانک‭ ‬تسویه‏های‭ ‬بین‏المللی‭ ‬هم‭ ‬درست‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬سوئیس،‭ ‬مرکز‭ ‬ثبت‭ ‬تمام‭ ‬داد‭ ‬و‭ ‬ستدهای‭ ‬مالی‭ ‬دنیا‭ ‬شد‭. ‬

امروزه‭ ‬۶۸‭ ‬درصد‭ ‬داد‭ ‬و‭ ‬ستدهای‭ ‬دنیا‭  ‬و‭  ‬۸۹‭ ‬درصد‭ ‬وام‏های‭ ‬بین‏المللی‭ ‬برحسب‭ ‬دلار‭ ‬است‭.  ‬به‌این‌ترتیب‭ ‬وقتی‭ ‬ترامپ‭ ‬می‏گوید‭ ‬هیچ‭ ‬پرداختی‭ ‬که‭ ‬دلار‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬مطرح‭ ‬باشد‭ ‬نباید‭ ‬با‭ ‬ایران‭ ‬انجام‭ ‬شود‭ ‬یعنی‭ ‬هم‭ ‬شرکت‏های‭ ‬آمریکایی‭ ‬مجبور‭ ‬به‭ ‬اطاعت‭ ‬هستند‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬کشورهای‭ ‬دیگر‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬آمریکا‭ ‬داد‭ ‬و‭ ‬ستد‭ ‬دارند،‭ ‬حق‭ ‬ندارند‭ ‬با‭ ‬ایران‭ ‬معامله‭ ‬کنند‭. ‬

‭ ‬طرح‭ ‬پیشنهادی‭ ‬که‭  ‬مطرح‭ ‬کرده‏ام‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬چون‭ ‬یورو‭ ‬از‭ ‬تسلط‭ ‬آمریکا‭ ‬خارج‭ ‬است،‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬با‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬اروپا‭ ‬به‭ ‬توافق‭ ‬برسیم‭ ‬که‭ ‬‏در‭ ‬بانک‏های‭ ‬خود‭ ‬برای‭ ‬ما‭ ‬حساب‭ ‬یوروئی‭ ‬باز‭ ‬کنند‭ ‬تا‭ ‬بتوانیم‭ ‬صادرات‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬حسب‭ ‬یورو‭ ‬بفروشیم‭ ‬و‭ ‬پول‏ها‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬حساب‏های‭  ‬ما‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬بانک‏ها‭ ‬بریزند‭. ‬با‭ ‬قراردادی‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬سنترال‭ ‬بانک‭ ‬اروپا‭ (‬ECB‭) ‬بسته‭ ‬می‏شود،‭ ‬در‭ ‬تمام‭ ‬کشورهای‭ ‬اروپایی‭ ‬برای‭ ‬ایران‭ ‬حساب‏های‭ ‬یوروئی‭ ‬باز‭ ‬می‏شود‭ ‬و‭ ‬درآمدهای‭ ‬ارزی‭ ‬ایران‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬حساب‏ها‭ ‬واریز‭ ‬می‏شود‭ ‬و‭ ‬مخارج‭ ‬ارزی‭ ‬هم‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬حساب‏ها‭ ‬پرداخت‭ ‬می‏شود‭.   ‬تغییر‭ ‬نرخ‭ ‬یورو‭ ‬به‭ ‬دلار‭ ‬بسیار‭ ‬محدود‭ ‬است‭. ‬تجربه‌‭ ‬۲۰‭ ‬ساله‭ ‬نشان‭ ‬می‏دهد‭ ‬نرخ‭ ‬یورو‭ ‬در‭ ‬زمان‭ ‬ایجاد،‭ ‬یک‭ ‬دلار‭ ‬و‭ ‬۱۷‭ ‬سنت‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬الان‭ ‬یک‭ ‬دلار‭ ‬و‭ ‬۱۲‭ ‬سنت‭ ‬است‭. ‬

‭ ‬در‭ ‬سال‏های‭ ‬۱۳۵۲‭ – ‬۱۳۵۳‭ ‬‌به‌تبع‭ ‬افزایش‭ ‬قیمت‭ ‬نفت،‭ ‬قیمت‭ ‬تمام‭ ‬کالاهای‭ ‬صنعتی‭ ‬بالا‭ ‬رفت‭ ‬و‭ ‬هزینه‭ ‬واردات‭ ‬افزایش‭ ‬یافت‭. ‬در‭ ‬آن‭ ‬زمان،‭ ‬برای‭ ‬این‌که‭ ‬خطر‭ ‬را‭ ‬کاهش‭ ‬دهیم،‭ ‬من‭ ‬به‌عنوان‭ ‬نماینده‭ ‬ایران،‭ ‬با‭ ‬کمک‭ ‬مشاورین‭ ‬صندوق‭ ‬بین‏المللی‭ ‬پول‭ ‬و‭ ‬وزرای‭ ‬دارایی‭ ‬کشورهای‭ ‬مختلف،‭  ‬اتحادیه‭ ‬پایاپای‭ ‬آسیایی‭ (‬‌ACU‭) ‬را‭ ‬تأسیس‭ ‬کردیم‭ ‬که‭ ‬مرکز‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬کشورهای‭ ‬هندوستان،‭ ‬ایران،‭ ‬نپال،‭ ‬پاکستان‭ ‬و‭ ‬سریلانکا‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬عضو‭ ‬شدند‭. ‬بعدها‭ ‬بنگلادش،‭ ‬میانمار‭ ‬و‭ ‬بوتان‭ ‬و‭ ‬مالدیو‭ ‬نیز‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬اتحادیه‭ ‬پیوستند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬حاضر‭ ‬نیز‭ ‬مرکز‭ ‬این‭ ‬اتحادیه‭ ‬در‭ ‬بانک‭ ‬مرکزی‭ ‬قرار‭ ‬دارد‭. ‬

از‭ ‬جمله‭ ‬اهداف‭ ‬اتحادیه،‭ ‬تسهیل‭ ‬معاملات‭ ‬و‭ ‬پرداخت‏های‭ ‬میان‭ ‬کشورهای‭ ‬عضو‭  ‬است‭. ‬داد‭ ‬و‭ ‬ستدهای‭ ‬مالی‭ ‬بین‭ ‬کشورها‭ ‬با‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬پول‏های‭ ‬ملی،‭ ‬صرفه‏جویی‭ ‬در‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬ذخایر‭ ‬ارزی‭ ‬و‭ ‬نیاز‭ ‬به‭ ‬دلار‭ ‬را‭ ‬کاهش‭ ‬می‏دهد‭. ‬این‭ ‬روش‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬زمان‭ ‬مورد‭ ‬قبول‭ ‬دولت‭ ‬ایران‭ ‬قرار‭ ‬گرفت‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬نهایت،‭ ‬با‭ ‬سابقه‭ ‬فعالیت‭ ‬۲۰‭ ‬ساله‭ ‬این‭ ‬اتحادیه‭ ‬و‭ ‬مخصوصا‭ ‬با‭ ‬اضافه‭ ‬کردن‭ ‬نفت‭ ‬جزو‭ ‬کالاهای‭ ‬قابل‭ ‬تسویه‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬ACU‭ ‬همراه‭ ‬با‭ ‬کالاهای‭ ‬دیگر،‭ ‬می‏توان‭ ‬امیدوار‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬وابستگی‭ ‬به‭ ‬دلار‭ ‬و‭ ‬تسلط‭ ‬ایالات‭ ‬متحده‭ ‬خلاص‭ ‬شویم‭. ‬ولی‭ ‬مسأله‭ ‬اقتصاد‭ ‬ایران،‭ ‬داخلی‭ ‬و‭ ‬مسأله‭ ‬کل‭ ‬جامعه‭ ‬ایرانی،‭ ‬ساختاری‭ ‬است‭.‬

برچسب ها :

سفر آنلاین

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.